Onhoudbaar verleden

Onhoudbaar verleden: Geschiedenis als politiek instrument tijdens de Franse periode in België

Brecht Deseure
Copyright Date: 2014
Published by: Leuven University Press,
Pages: 424
https://www.jstor.org/stable/j.ctt13x0mv6
  • Cite this Item
  • Book Info
    Onhoudbaar verleden
    Book Description:

    Het omstreden politiek potentieel van het verleden De weergave van het verleden is nooit neutraal. Zeker tijdens periodes van ingrijpende maatschappelijke veranderingen krijgt het verleden een omstreden politiek potentieel. Nooit was dit meer het geval in België dan rond 1800, tijdens de turbulente overgangsjaren van het ancien régime naar de moderne tijd. In maatschappelijke debatten en politieke conflicten kwamen uiteenlopende visies op de geschiedenis lijnrecht tegenover elkaar te staan. Dit boek onderzoekt de manier waarop de bezettende Franse overheid zich van het verleden bediende in haar communicatie met de Belgische bevolking. Van de revolutionaire beginperiode tot het meer traditionalistische bewind van Napoleon: telkens gebruikten overheidsfunctionarissen het verleden om een politieke boodschap te verspreiden. Onhoudbaar verleden toont aan dat de manier waarop ze dat deden vaak verrassend pragmatisch was. De politieke realiteit tijdens deze belangrijke maar weinig bestudeerde periode uit de Belgische geschiedenis komt daarmee in een heel nieuw licht te staan.

    eISBN: 978-94-6166-154-8
    Subjects: Political Science

Table of Contents

  1. Front Matter
    (pp. 1-6)
  2. Voorwoord
    (pp. 7-8)

    Dit boek is een herwerking van het proefschrift dat ik op 21 december 2011 verdedigde aan de Universiteit Antwerpen. Het onderzoek werd begeleid door Bert De Munck en Marnix Beyen en was mogelijk dankzij een beurs van het FWO Vlaanderen. Het is een project waaraan ik met plezier en passie heb gewerkt. Het welslagen ervan was in grote mate het resultaat van de hulp en inspiratie waarvan heel veel mensen me genereus hebben voorzien. Om te beginnen dank ik mijn promotoren en de leden van de doctoraatsjury: Henk de Smaele, Frans Grijzenhout, Annie Jourdan, Herman Van Goethem en Tom Verschaffel....

  3. Table of Contents
    (pp. 9-12)
  4. Inleiding
    (pp. 13-42)

    ‘Il vous est permis d’ignorer l’histoire d’un pays qui vous est étranger, mais pourquoi alors vouloir en parler? Votre discours fait preuve d’ignorance des faits dont vous vous érigez historien’¹

    Deze zinsnede komt uit een pamflet dat in augustus 1796 van de persen rolde. De auteur, P. Van Eyck uit Antwerpen, richtte zich in briefvorm tot de Franse citoyen en volksvertegenwoordiger Emmanuel Pérès (1752-1833).² Hij deed dit om lucht te geven aan de ergernis die hem was bekropen bij het lezen van diens laatste toespraak voor de Raad van Vijfhonderd, de eerste kamer van het Franse parlement. Pérès had het...

  5. I. Van Blijde Inkomst naar Franse vrijheid. Een gecontesteerd verleden
    (pp. 43-126)

    In mei 1790, in volle Brabantse Omwenteling, verscheen in Brussel een pamflet in de vorm van een brief geschreven door Manneken Pis. De brief was gericht aan het standbeeld van Karel van Lotharingen dat sinds 1774 waakte over het Koningsplein. In zijn schrijven beroemde het Manneken zich op zijn verzet tegen de democratische leider Jan Frans Vonck (1743-1792).¹ Diens plannen om te tornen aan de grondrechten van de Brabanders had het naar eigen zeggen mee in de kiem helpen smoren. Zijn gebruikelijke attribuut in de strijd werpend, had het de hervormers ‘hunnen Vonck uytgepist’. Daarmee doelde het niet enkel op...

  6. II. Nieuwe orde, oude Belgen. Het verleden tussen afrekening en toe-eigening
    (pp. 127-276)

    ‘Nous avons pour nous guider l’histoire, ce grand maître de l’expérience’. Deze woorden klonken op 22 december 1794 in Brussel uit de mond vancitoyenPierre Delneufcour (1756-1827), Bergens jakobijn en lid van de voorlopigeAdministration centrale de Belgique, in zijn redevoering ter gelegenheid van de verjaardag van de terechtstelling van Lodewijk XVI.¹ Sinds de zomer van dat jaar waren de Zuidelijke Nederlanden opnieuw ingenomen door de revolutionaire legers. Ditmaal werd er geen moeite gedaan om de onderneming voor te stellen als een bevrijdingsoorlog. Het belang van het Belgische ‘broedervolk’ was vanaf het begin ondergeschikt aan de Franse strategische belangen.²...

  7. III. De verloren tijd hervonden. Recuperatie van het verleden onder Napoleon
    (pp. 277-360)

    Van mei tot september 1802 telde het publiek van de Brusselse Muntschouwburg een bijzonder aandachtige toeschouwer. Gemeentelijk politiebeambte J. Emery woonde systematisch een opvoering bij van elk stuk dat er tijdens het zomerseizoen op de planken kwam. Hij deed dat in opdracht van de burgemeester, die daarmee tegemoet kwam aan de ministeriële instructies met betrekking tot het opera-en theaterwezen. De minister van Binnenlandse Zaken had besloten om het repertoire en de werking van de schouwburgen in de voornaamste steden van de Franse Republiek nauwgezet te laten analyseren. Het doel was om deze instellingen te ‘ faire tourner au profit des...

  8. Besluit
    (pp. 361-374)

    Tijdens de laatste maanden van 1813 was het lot van het Franse Keizerrijk erg onzeker geworden. Napoleons eens zo schitterend ster leek uitgedoofd. Zijn faam van onoverwinnelijkheid was samen met honderdduizenden manschappen ten onder gegaan tijdens de rampzalige Russische veldtocht van 1812. De kansen keerden finaal toen Frankrijk door de verenigde coalitielegers werd verslagen in de Slag bij Leipzig tussen 16 en 19 oktober 1813. Terwijl de troepen zich terugplooiden op het oude Frankrijk viel het Keizerrijk in sneltempo uiteen. De Franse departementen en vazalstaten in Duitsland en Italië werden één na één door geallieerden troepen ingenomen. In de Noordelijke...

  9. Afkortingen
    (pp. 375-376)
  10. Bibliografie
    (pp. 377-420)
  11. Verantwoording illustraties
    (pp. 421-422)