Herdenken en vooruitgaan

Herdenken en vooruitgaan: Lessen voor de eenentwintigste eeuw

Bart Pattyn
Pieter d’Hoine
Volume: 20
Copyright Date: 2014
Published by: Leuven University Press,
Pages: 272
https://www.jstor.org/stable/j.ctt14jxt1m
  • Cite this Item
  • Book Info
    Herdenken en vooruitgaan
    Book Description:

    Twintigste bundel van het interfacultair college Lessen voor de 21ste eeuw - Inclusief register op alle bijdragen uit de 20 volumes met auteursindex. Terugblikken helpt ons beter begrijpen waarom we zorg dragen voor wat we vandaag belangrijk vinden. Dit jaar herdenken we de Groote Oorlog die honderd jaar geleden begon, het verdrag van Versailles dat al de kiem van de Tweede Wereldoorlog bevatte en het ontstaan, vijfenzestig jaar geleden, van het genocideverdrag. Vandaag staat de Europese samenwerking die de ambitie had om de oude conflicten definitief op te heffen onder druk. Is de geschiedenis ertoe veroordeeld zich te herhalen of kunnen we uit onze fouten leren? Is Hegels vooruitgangsgeloof gerechtvaardigd of moeten we ons verzoenen met een tragischer perspectief op de geschiedenis? Hoe kaderen onze particuliere historische visies trouwens binnen het ruimere perspectief op het ontstaan van onze kosmos? Als mensen realiseren we ons niet alleen in confrontatie met het verleden, maar ook door te anticiperen op wat nog niet is, maar kan zijn. Vaak reikt de wetenschap ons daartoe de middelen aan. Computers die zelfstandig worden, chips die steeds kleiner en sneller zijn, of technologische innovaties in de geneeskunde: het zijn maar enkele voorbeelden van ontwikkelingen die onze toekomst mee vorm zullen geven. Over deze kwesties en veel meer gaat het in deze twintigste bundel met Lessen voor de eenentwintigste eeuw.

    eISBN: 978-94-6166-160-9
    Subjects: General Science

Table of Contents

  1. Front Matter
    (pp. 1-4)
  2. Table of Contents
    (pp. 5-10)
  3. Voorwoord
    (pp. 11-14)
    Bart Pattyn and Pieter d’Hoine

    Dit academiejaar is het twintig jaar geleden dat deLessen voor de XXIste eeuwboven de doopvont werden gehouden. Op initiatief van Mark Eyskens en onder impuls van de toenmalige decaan van de Faculteit Wijsbegeerte, Carlos Steel, en van rector Roger Dillemans, zetten André Van de Putte en Bart Raymaekers hun schouders onder de eerste lessenreeks. De initiatiefnemers waren er zich toen al van bewust dat de toenemende specialisatie onze kennis dreigt te verkavelen en dat het daarom belangrijk is fora te creëren waar onderzoekers, studenten en belangstellenden de gelegenheid krijgen om over de grenzen van hun discipline heen elkaars...

  4. Honderd jaar geleden begon de Groote oorlog Over het blijvende belang van België in ’14-’18
    (pp. 15-34)
    Sophie De Schaepdrijver

    Om acht uur in de ochtend van 4 augustus 1914 viel het Duitse Rijk België binnen met een leger van één miljoen man, het grootste invasieleger dat tot dan toe ooit was gemobiliseerd. Daarmee begon een confrontatie die cruciaal was niet alleen voor België, maar voor de hele oorlogvoerende wereld: namelijk die tussen, aan de éne kant, een visie van Europa gebaseerd op internationale afspraken, en, aan de andere kant, een visie van Europa gebaseerd op de dynamiek van de macht. Deze twee visies stonden tegenover elkaar in het nu bezette België. Door de invasie en de bezetting kende België...

  5. De schaduwen van Versailles De lange nasleep van de Eerste Wereldoorlog
    (pp. 35-62)
    Georgi Verbeeck

    11 november 1918. Een treinwagon in een bos bij Compiègne, Noord-Frankrijk. De Franse maarschalk Ferdinand Foch dicteert de wapenstil-standsvoorwaarden aan de leden van de Duitse delegatie. Handtekeningen worden geplaatst tussen 5.00 en 5.20 uur, Franse tijd. De overeenkomst zou ingaan om precies 11.00 uur, ‘het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand’. Tussen de aankondiging en het van kracht worden van de wapenstilstand zouden aan beide zijden van het front officieel nog 10.944 slachtoffers vallen: doden, gewonden en vermisten. Doden en gedood worden was een doel op zich geworden tijdens de vier gruwelijke jaren die de Eerste...

  6. Chips: meer, sneller, kleiner en wat doen we met de batterij?
    (pp. 63-70)
    Wim Dehaene and Patrick Reynaert

    Elektronica heeft een zeer grote invloed op ons huidige sociale leven. Wat begon met de popularisering van depersonal computer (pc)in het midden van de jaren 1980, is uitgegroeid tot een massamarkt waarbij desmartphoneen allerhande afgeleide apparaten (tablets, muziekspelers enzovoort) een belangrijke rol spelen. Deze revolutie werd ondersteund door de immense opgang van telecommunicatie aan het eind van de jaren 1990. Vandaag kunnen we met één enkel toestel eenvoudigweg foto’s maken en ze in één moeite delen met de rest van de wereld. De reacties op de foto zullen niet lang op zich laten wachten en komen...

  7. Erfgoedwording en herbestemming van kerken Een groeiende (monumenten) zorg
    (pp. 71-82)
    Thomas Coomans

    Als gevolg van de algemene ontkerkelijking in de westerse wereld worden duizenden kerken en kloosters nauwelijks gebruikt of gesloten. De vraag naar hun toekomst stelt zich dringend. In Nederland, Engeland en Québec bijvoorbeeld bestaat dit fenomeen sinds de jaren 1960-1970; in België, Frankrijk en Duitsland bereikte de ontkerkelijking pas recent een kritisch punt voor het gebruik van de gebouwen. Precieze cijfers zijn moeilijk te verkrijgen, het gaat wel degelijk om duizenden kerken. Duitsland, bijvoorbeeld, telt ongeveer 15.000 parochiekerken waarvan één derde amper of niet meer gebruikt wordt. Sinds 2008 is een versnelling duidelijk zichtbaar als gevolg van de combinatie van...

  8. Worden computers zelfstandig? Over de technologische singulariteit
    (pp. 83-98)
    Philip Dutré

    Sinds enkele decennia kennen we een digitale (r) evolutie. Computers en software zijn doorgedrongen in zowat elk aspect van de samenleving en ons privéleven. Bovendien lijkt het wel alsof deze digitale technologische invasie steeds maar aan snelheid wint: computers worden niet alleen krachtiger wat hun ruwe capaciteit (uitvoeringssnelheid, geheugen) betreft, maar ook voor de toepassingen waarvoor computers gebruikt worden, zoals tekstverwerking, spelletjes, sociale media, entertainment – lijkt de evolutie steeds sneller te gaan. Computers en hun bijbehorende software vertonen daarbij vaker kenmerken van wat we zouden kunnen bestempelen als ‘intelligent gedrag’. Denken we maar aan het feit dat computers zeer goed...

  9. Ingenieur en arts Samen voor een efficiëntere gezondheidszorg
    (pp. 99-110)
    Jos Vander Sloten

    In onze moderne geneeskunde is technologie niet meer weg te denken. Technologie ondersteunt de medische handelingen, van preventie over diagnose tot therapie en revalidatie. Technologie moet breed begrepen worden: zowel fundamentele concepten vanuit de ingenieurswetenschappen als hun implementatie in toestellen en instrumenten dragen bij tot de kwaliteit van onze geneeskunde. Fundamentele concepten hebben inzicht gebracht bij het beter begrijpen van ziekten zoals osteoporose, de gevolgen van een hoofdimpact of de beschadiging van aders door mechanische manipulatie. Toestellen en instrumenten in de geneeskunde vullen de eigen, inherente vaardigheden van de arts aan, door kwantitatieve data aan te leveren in de preoperatieve...

  10. Kijken naar de aarde Wordt de blauwe planeet groener of bruiner?
    (pp. 111-130)
    Gerard Govers

    Menselijke activiteiten hebben nu een enorme impact op de aarde en dat mag niet verwonderen. Per slot van rekening zijn zowel de wereldbevolking als de omvang van onze economische activiteiten en onze gemiddelde rijkdom vrijwel onafgebroken gegroeid sinds het begin van de industriële revolutie die bij het begin van de negentiende eeuw goed op gang kwam in West-Europa. Een paar getallen illustreren de schaal van de veranderingen die tijdens de laatste 200 jaar hebben plaatsgevonden. In 1800 leefden er ongeveer 1 miljard mensen op aarde: nu zijn we met ongeveer 7 miljard, het gevolg van een echte bevolkingsexplosie. De explosie...

  11. 65 jaar Genocideverdrag Derde leeftijd en (nog) springlevend
    (pp. 131-148)
    Stephan Parmentier

    Er kan weinig twijfel over bestaan dat de maand mei van het jaar 2013 ook in de verre toekomst zal worden herdacht als een mijlpaal in het omgaan met genocide. Immers, op 10 mei veroordeelde een hoge rechtbank in Guatemala (Tribunal de Mayor Riesgo) de voormalige president en stafchef van het leger, Efrain Rios Montt, tot 80 jaar gevangenschap voor zijn aandeel bij de doelgerichte aanvallen op inheemse gemeenschappen in het Midden-Amerikaanse land tijdens zijn bewind in 1982 en 1983. Hoewel de rechtbank geen bewijzen aandroeg van zijn rechtstreekse materiële betrokkenheid bij het vermoorden of laten verdwijnen van inheemse personen...

  12. De oerknal, toen en nu
    (pp. 149-160)
    Thomas Hertog

    Van oudsher heeft de mens getracht het mysterie van het ontstaan van de wereld te vatten. Traditioneel was dit in onze contreien het domein van de twee scheppingsverhalen in het boek Genesis en de oud-Griekse kosmologieën van Plato en Aristoteles. Pas in de late middeleeuwen en in het bijzonder met het werk van Nicolas Copernicus en later Galileo Galilei kwam de ontwikkeling op gang van een geheel nieuwe, wetenschappelijke methode om de wereld te bestuderen. Galileo’s beroemde gezegde dat ‘het boek van de natuur is geschreven in de taal van de wiskunde’ werd bekrachtigd in 1687, toen Isaac Newton de...

  13. Christenen in het Midden-Oosten: welke plaats in welke maatschappij? Het Midden-Oosten en zijn Arabische christenen
    (pp. 161-176)
    Herman Teule

    De situatie van de christenen in het Midden-Oosten (de Arabische landen, Turkije en Iran) is uiterst zorgwekkend. Hun aantallen gaan in snel tempo achteruit. In Irak, dat bij de val van Saddam Hoessein (2003), ongeveer een miljoen christenen telde, zijn er nu niet meer dan 300.000 (op een totale bevolking van 29 miljoen). Men vreest hetzelfde scenario in Syrië, waar tot voor kort zes procent van de bevolking (22 miljoen) christelijk was. Sommige christelijke kerken uit de regio hebben meer leden in de diaspora (Europa, Verenigde Staten, Australië) dan in het Midden-Oosten zelf en verschillende kerkleiders hebben al gewaarschuwd dat...

  14. Muziek en haar inductief vermogen Een ethologische en evolutionaire benadering
    (pp. 177-198)
    Mark Reybrouck

    Muziek is een klinkende omgeving die door mensen is geconstrueerd. Als zodanig gaat het om culturele constructies met een enigszins speciaal statuut. Geluid, anderzijds, is overal aanwezig en de natuur biedt talloze voorbeelden van geluidlandschappen die we kunnen opvatten als akoestische biotopen. Die biotopen worden echter niet door iedereen op dezelfde manier ervaren, en hetzelfde geldt ook voor muziek. Toch zijn er natuurlijke en muzikale geluiden die bij bijna iedereen dezelfde reacties induceren, omdat ze appelleren aan bepaalde aangeboren disposities bij de luisteraar als biologisch organisme. Het is een belangrijk inzicht dat deel uitmaakt van de evolutionaire musicologie die op...

  15. Hegels visie op de geschiedenis Vooruitgang of tragedie?
    (pp. 199-214)
    Karin de Boer

    Zijn historische ontwikkelingen toevallig of onderworpen aan bepaalde wetmatigheden? Wordt de geschiedenis gekenmerkt door vooruitgang of vormt ze het toneel van een eindeloze strijd om macht en rijkdom? Wordt de wereld steeds redelijker of zijn we juist steeds minder in staat om maatschappelijke processen in goede banen te leiden?

    Wie het nieuws volgt, kan er niet omheen zich af en toe zulke vragen te stellen. In 2011, tijdens de eerste maanden van de beweging die we ‘Arabische Lente’ zijn gaan noemen, zagen we hoe miljoenen mensen de straat op gingen en hun leven waagden voor vrijheid, democratie en rechtvaardigheid. Velen...

  16. Waarden in het Europees economisch recht
    (pp. 215-236)
    Wouter Devroe

    Regelmatig en met grote stelligheid horen we beweren dat de Europese Unie vooral economisch geïnspireerd is en dat het marktdenken binnen Europa primeert op een ‘sociaal’ Europa. Schaalvergroting van economische operatoren zou leiden tot vervreemding, sociale dumping en uitsluiting van maatschappelijk zwakkeren. In welke mate economische globalisering of bewuste beleidskeuzes op Europees niveau verantwoordelijk zijn voor het bekritiseerde marktdenken valt moeilijk uit te maken. Vast staat wel dat dit marktdenken mee vorm krijgt en afgedwongen wordt door recht.

    Deze bijdrage belicht onderdelen van het Europees economisch recht die de marktwerking versterken, en geeft aan hoe en hoe krachtig zij dat...

  17. De Unie en het spook van het euroscepticisme
    (pp. 237-252)
    Steven Van Hecke and Wouter Wolfs

    ‘Een spook waart door Europa – het spook van het communisme. Alle machten van het oude Europa hebben zich tot een heilige drijfjacht tegen dit spook verbonden, de paus en de tsaar, Metternich en Guizot, Franse radicalen en Duitse politiemannen.’ Met deze legendarische woorden openden ruim honderdvijftig jaar geleden Karl Marx en Friedrich Engels hun ‘Communistisch Manifest’. Vandaag zijn velen in Europa in de ban van een nieuw spook: het euroscepticisme. In tegenstelling tot het communisme gaat het hier niet om een alomvattende ideologie, laat staan dat het euroscepticisme over duidelijke intellectuele woordvoerders zou beschikken. Maar de Europese Unie is er...

  18. Lijst van de auteurs
    (pp. 253-254)
  19. 20 jaar Lessen voor de XXIste eeuw: een overzicht
    (pp. 255-264)
  20. Auteursindex
    (pp. 265-268)
  21. Zakenindex
    (pp. 269-272)