Skip to Main Content
Have library access? Log in through your library
Henricus de Gandavo Quodlibet IV

Henricus de Gandavo Quodlibet IV

Copyright Date: 2011
Published by: Leuven University Press
Pages: 450
  • Cite this Item
  • Book Info
    Henricus de Gandavo Quodlibet IV
    Book Description:

    Henry of Ghent, the most influential philosopher/theologian of the last quarter of the 13th century at Paris, delivered his fourth Quodlibet during 1279. This Quodlibet was written at the beginning of what could be called the height of his career. In total there are 37 questions, which cover a wide range of topics, including theories in theology, metaphysics, epistemology, philosophical anthropology, ethics, and canon law. In these questions Henry presents his mature thought concerning the number of human substantial forms in which he counters the claims of the defenders of Thomas Aquinas, particularly those in Giles of Lessines’s De unitate formae, but also those found in Giles of Rome’s Contra Gradus. He is critical of Thomas Aquinas’s theories concerning human knowledge, the ‘more’ and the ‘less,’ and virtue. He also is critical of Bonaventure’s analysis of Augustine’s notion of rationes seminales. There are 33 known manuscripts which contain the text of Quodlibet IV, and the critical text is reconstructed based upon manuscripts known to have been in Henry’s school, as well as manuscripts copied from two successive university exemplars in Paris.

    eISBN: 978-94-6166-089-3
    Subjects: Philosophy

Table of Contents

    (pp. V-VI)

    A volume of this length and complexity can be completed only with the assistance, advice and support of many individuals and institutions.

    We are certainly grateful to the National Endowment for the Humanities, an independent federal agency in Washington, D.C., in its Scholarly Edition Program, which twice generously supported research on this volume: first with a two year grant in 2005-2007 and second with an additional year’s funding in 2007-2008.

    The administrators of the University of North Carolina at Asheville also played an important role in supporting this project. Particular thanks must be given to Professor Brian Butler, chair of...


      (pp. IX-XX)

      There are three known Renaissance editions of Henry’sQuodlibeta. The earliest was done by Badius in 1518.¹ Subsequently in the early seventeenth century Zuccolius printed two successive editions. Each of the two editions by Zuccolius contains studies after each question. The first of Zuccolius’s editions was based on the text of Badius and was printed in 1608,² and the second was based on the previous edition of 1608 and appeared in 1613.³

      There are thirty-three known manuscripts which contain all or a great part of Henry of Ghent’s Quodlibet IV .

      1. Bologna,Bibl. universitaria, ms. lat. 2236, fols. 43ra-73ra:...

      (pp. XXI-XXV)

      No one has ever doubted thatQuodlibet IVis a text authored by Henry of Ghent. The manuscript evidence attests to this attribution. For example, at the end of thisQuodlibetin the manuscript Biblioteca Vaticana,Borgh.299, on fol. 137vb the copyist wrote the followingexplicit“Expliciunt quaestiones de quolibet magistri Henrici de Gandavo, archidiaconi tornacensis, quarto disputatae in scholis suis, et sunt 37 in universo”. And this attribution to Henry is also included in many other extant manuscripts.¹ There are references in thisQuodlibetto each of the three priorQuodlibetaand there are references to articles in the...

      (pp. XXVI-XXIX)

      Henry’sQuodlibet IVwas distributed by means of two successive university exemplars in Paris, both of which are now lost. There do exist manuscripts that contain both explicit and implicit indications ofpeciatransitions in the same places, and the existence of these transitions in multiple manuscripts is a strong argument for the hypothesis that these manuscripts were copied from the same model, which in the case of both these exemplars was divided into pecia.¹ The common readings contained in these manuscript copies with pecia transitions in the same place should be the text of the model, and this text...

      (pp. XXX-XXXIX)

      Following the well-established custom of volumes previously edited in this series, a general test collation was made of all the manuscripts. Each of the known manuscripts was collated for representative sections of the critical text. For this edition, because the exact beginning points of each of the nineteenpeciaof the first Parisian university exemplar are known, the general test collation was made for the first one hundred lines of a provisional working text of eachpecia. As a result, the following lines of this printed edition were used for the test collation:pecia1:q. 1, lin. 3 to q....

      (pp. XL-XLVI)

      Above it was mentioned that the manuscript Paris,BnF lat. 16297contains a version of questions 7 and 8 ofQuodlibet IVand that these two questions have recently been transcribed and studied by A. Aiello and R. Wielockx¹ With the critical text now available in this volume, the texts of these two questions in this manuscript can now be compared with the definitive critical text contained here.

      The first thing which can be said about these two questions is that the manuscript which contains them was Godfrey’s student notebook.² They would have been written while Godfrey was still a...

      (pp. XLVII-LVII)

      The manuscript Paris, BnFlat.15848, which contains Henry’sQuodlibetaI-VI (althoughQuodlibet Vis incomplete – it contains only qq. 1-28), as well as the related manuscript Paris,Bibl. Nat., lat. 15350, which contains Henry’sQuodlibeta VII-XIIin their entirety and abbreviations of certain questions inQuodlibets XIII-XV, have been very important for the previous critical editions of Henry’s Quodlibeta.¹ Both manuscripts were in the possession of Godfrey of Fontaines, who willed them to the Sorbonne.²

      Both manuscripts contain corrections which point to a written model, probably in the possession of Henry himself, and in the previously edited volumes in this...

      (pp. LIX-LX)

      The first Parisian university exemplar, a text given to thestationariusby the university for students to rent and copy, was a text divided intopeciaeand the locations of thesepeciaetransitions have been identified above and elsewhere.¹ The exemplar itself is currently lost, but the text of the exemplar can be reestablished on the basis of the common readings of manuscripts copied directly or indirectly from it.

      In the case ofQuodlibet IVthe manuscripts which have been copied indirectly through an intermediate model generally contain not only the unique faults made by their individual respective scribes, but...

      (pp. LXI-LXIII)

      The manuscript which was the actual second Parisian university exemplar has been lost, but the readings of this model can be reconstructed from the common readings of the manuscripts known to have been copied directly from it. The common readings of these manuscripts are usually further deteriorations of the text. There are, for example, forty-three known omissions due to asaut du même au mêmethat have been identified in the second exemplar when compared to the text of the first Parisian university exemplar.¹ However, there are some readings of the second exemplar which are the preferred readings and the...

      (pp. LXIV-LXIV)

      The critical text has been established from seven manuscripts. Because of the possibility that Paris,BnF, ms. lat. 15848(ms. A) may have been independent of the first Parisian university exemplar and may have been copied from a text which circulated within the school of Henry of Ghent, it was collated in its entirety.

      Four manuscripts copied directly from the first Parisian university exemplar, namely Paris,Bibl. de l’Arsenal, ms. 455(ms. C), Paris,BnF, ms. lat. 15358(ms. D), Paris,BnF, ms. lat. 15847(ms. B), andBiblioteca Vaticana, ms.Borghese 299(ms. H), were also collated in their entirety. They...

      (pp. LXV-LXXI)

      The principles by which references are indicated in the apparatus of citations follow the general principles outlined in the most recent volumes edited in this series, especially in volume XXI, Henry’sSumma, art. 1-5.¹ For those passages in which Henry is paraphrasing a source, the exact text of the passage as found in the modern critical editions is provided in the apparatus of citations as a help to the reader. There are instances, though, when the modern critical editions of some of Henry’s sources, e.g. Augustine, were established from manuscripts that are prior to the thirteenth century. In these cases...

      (pp. LXXII-LXXII)
      (pp. LXXIII-LXXIV)
      (pp. LXXV-LXXV)
      (pp. LXXIX-LXXX)

    • QUAESTIO 1 Utrum relatio prius sit in divina essentia quam in persona
      (pp. 3-5)

      De primo ergo erat quaestio, utrum relatio prius sit in divina essentia quam in persona. Quod in essentia arguitur, quia videmus quod in creaturis relatio prius est in eo in quo fundatur, ut similitudo in albedine quam in supposito albo, quod refert ad illud; non enim est in supposito, nisi quia albedo inest illi supposito; ergo etc.

      Contra, relatio distinguit per se et primo suppositum; ergo per se et primo inest ei.

      Dicendum quod relatio in divinis non est nisi respectus | quidam unius personae ad aliam fundatarum in eadem essentia, quas distinguit ab invicem; propter quod necessario habet esse...

    • QUAESTIO 2 Utrum imago conveniat Spiritui Sancto sicut et Filio
      (pp. 5-7)

      Sequuntur quaestiones duae de relationibus divinis in speciali: una in comparatione ad Spiritum Sanctum, utrum scilicet imago conveniat Spiritui Sancto sicut et Filio; alia vero in comparatione ad eius genitricem secundum humanam naturam, utrum scilicet in Christo sint duae reales filiationes, una ad patrem, alia ad matrem.

      Circa primum arguitur quod imago conveniat Spiritui Sancto, sicut et Filio, quia Filius eo est imago quo est similis; similitudo autem in divinis est ratione essentiae; sed essentia aequaliter habet esse in Spiritu Sancto et in Filio; ergo etc.

      Contra, Filius eo est imago quo procedit per modum naturae; Spiritus Sanctus autem non...

    • QUAESTIO 3 Utrum in Christo sint duae reales filiationes, una ad patrem, alia ad matrem
      (pp. 7-10)

      Circa secundum arguitur quod duae sunt reales relationes filiationis: una ad patrem, alia ad matrem in Christo quia si Pater fuisset incarnatus,| nova fuisset ei | filiatio acquisita ex generatione temporali. Ergo similiter Christo praeter filiationem ex generatione aeterna a Patre acquisita est nova et alia filiatio per generationem temporalem ex matre.

      Contra, filiatio est suppositi, et unius suppositi tantum unica est filiatio.

      Dicendum ad hoc per simile quod in paternitate contraria filiationi videmus contingere in creaturis; ibi enim aliquis dictus pater ex respectu ad unum filium generatum ab ipso primitus, etsi postmodum generet alium, ad quem similiter ex generatione...

    • QUAESTIO 4 Utrum sint idem re natura et suppositum
      (pp. 11-18)

      Sequuntur quaesita circa creaturas, ubi primo quaerebantur quaedam communiter ad omnes creaturas pertinentia, deinde plurima alia circa diversa genera creaturarum specialiter. Circa primum erant duo quaesita: unum pertinens ad creaturae essentiam, alia vero duo pertinentia ad quoddam creaturis omnibus accidentale, scilicet ad numerum. Illud unum pertinens ad essentiam omnis creaturae erat utrum sint idem re natura et suppositum.

      Et arguitur quod sic, quia natura hominis est ipsum compositum ex anima et corpore, et idem est suppositum; ergo etc.

      Contra, tunc homo esset humanitas, quia humanitas est natura, homo autem suppositum participans humanitatem, quae est natura.

      Quaestio ista quaerit utrum sint...

    • QUAESTIO 5 Utrum unum principium numeri quantitatis discretae sit alterius naturae quam unitas rerum substantialis
      (pp. 19-23)

      Sequitur de pertinentibus ad numerum inventum in creaturis. Et erant duo. Primum de principio materiali eius, quod est unitas, utrum videlicet unum principium numeri quantitatis discretae sit alterius naturae quam unitas rerum substantialis. Secundum vero erat de eius principio formali, scilicet utrum forma numeri denarii sit aliquid extra intellectum.

      Circa primum arguitur quod unitas, principium quantitatis discre-tae, sit alterius naturae quam unitas rerum substantialis, quia sunt in diversis praedicamentis: illa in praedicamento quantitatis accidentalis, haec vero in praedicamento substantiae.

      Contra: eiusdem naturae sunt omnes proportiones numerales in numero constituto ex unitate una saepius multiplicata et altera, ut patet; ergo et...

    • QUAESTIO 6 Utrum forma numeri denarii sit aliquid extra intellectum
      (pp. 24-27)

      Circa secundum arguitur quod forma denarii non sit extra intellectum, quia unitates eius sunt omnino disgregatae et in nullo unitae in re ipsa. Si ergo sunt sub forma denarii unitae, illa non potest esse nisi in anima.

      Contra, tunc bene diceretur quod denarius esset bis quinque, quod est contra Philosophum.

      Hic oportet scire quid sit materiale et quid formale in numero. Et est dicendum quod unitas quae est in potentia numerus, secundum quod in quaestione praecedenti determinatum est, est tota substantia numeri et secundum materiam et secundum formam. Ratione enim formae unius continui quae est forma continuitatis, sive quae est...

    • QUAESTIO 7 Utrum intellectus creatus se ipsum et ea quae per essentiam eorum sunt in ipso intelligat per se absque omni specie rei intellectae vel per aliquam speciem eius qua informatur
      (pp. 28-53)

      Sequitur de pertinentibus ad diversa genera creaturarum. Ubi primo quaerebantur quaedam pertinentia ad omnes creaturas intellectuales. Secundo quaedam pertinentia ad omnes creaturas corporales. Tertio quaedam specialiter pertinentia ad creaturas incorporeas, scilicet ad angelos. Quarto quaedam specialiter pertinentia ad creaturas intellec-tuales corporeas, scilicet ad homines.

      Circa primum istorum quaerebantur primo quaedam pertinentia ad intellectum intellectualis creaturae, secundo quaerebantur quaedam alia pertinentia ad eius voluntatem. Et circa primum istorum quaerebatur unum de intelligendo se ipsas et duo alia de intelligendo Deum. Illud unum erat utrum intellectus creatus se ipsum et ea quae per essentiam eorum sunt in ipso intelligat per se absque...

    • QUAESTIO 8 Urum beatus videns seu intelligens Deum nude per essentiam suam formet in se verbum de Deo
      (pp. 53-70)

      Sequuntur quaestiones duae circa intellectuales creaturas in intelligendo Deum. Quarum prima pertinet ad statum gloriae, utrum beatus videns seu intelligens Deum nude per essentiam suam formet in se verbum de Deo. Secunda vero pertinet ad statum naturae, utrumaliquis intellectus creatus ex puris naturalibus possit videre seu intelligerenude divinam essentiam.

      Circa primum, quod intellectus intelligens Deum format verbum de ipso, arguitur: quia «verbum» secundum Augustinum IXoDe Trinitate «est cum amore notitia»; intellectus videns sive intelligens Deum format in se de eo notitiam cum amore, ut patet; ergo etc.

      Contra: verbum intellectus ab intellectu concipitur et est idem secundum formam cum...

    • QUAESTIO 9 Utrum aliquis intellectus creatus ex puris naturalibus possit videre seu intelligere nude divinam essentiam
      (pp. 71-74)

      Circa secundum arguitur quod ex puris naturalibus ab intellectu creato possit videri nuda divina essentia, quoniam quidquid est in Deo, Deus est.; ergo idea creaturae in Deo est divina essentia. Creatura autem est similis suae ideae; et simile | habet cognosci per simile. Cum ergo intellectus creatus ex puris naturalibus potest cognoscere nude creaturam, ergo et ideam eius, et sic divinam essentiam.

      Contra: Tunc ex puris naturalibus posset creatura esse beata, quia nuda visio divinae essentiae facit beatum.

      Dicendum ad hoc quod nulla vis pure naturalis, sive activa sive passiva, neque in agendo in aliud neque in recipiendo in se...

    • QUAESTIO 10 Utrum caritas differat a gratia
      (pp. 75-87)

      Sequuntur quaestiones pertinentes ad voluntatem creaturae intellectualis. Et sunt duae. Quarum una pertinet ad quendam eius habitum, utrum caritas re differat a gratia. Alia pertinet ad eius actum, utrum Deus a creatura intellectuali dilectione pura naturali possit diligi super omnia alia.

      Circa primum arguitur quod non, quia tunc potest gratia inesse sine caritate, et sic creatura damnari cum gratia aut glorificari sine caritate.

      Contra est quod gratia perficit substantiam animae, caritas autem potentiam.

      Dicendum ad hoc quod quaestio de identitate reali vel diversitate gratiae cum aliquo habitu vel virtute nullam habet dubitationem quoad habitus acquisitos, quia illi habentur absque gratia...

    • QUAESTIO 11 Utrum Deus a creatura intellectuali dilectione pura naturali possit diligi super omnia alia
      (pp. 88-100)

      Circa secundum arguitur quod Deus non possit diligi super omnia dilectione naturali, quia dicit Philosophus in Ethicis: «Amicabilia ad alterum procedunt ex eis quae sunt amicabilia ad se ipsum»; sed origo amicitiae semper magis diligitur; ergo dilectio semper maior est cuiuscumque ad se ipsum quam ad alterum, et sic plus quam se ipsum nullus potest diligere Deum.

      Contra: Bonum per se et naturaliter est diligibile; ergo magis bonum magis, et maxime sive summe bonum maxime sive summe est diligibile naturaliter. Deus est bonum huiusmodi et naturali dilectione diligitur bonum secundum quod naturaliter est diligibile; ergo etc.

      Hic oportet primo videre...

    • QUAESTIO 12 Utrum post resurrectionem erunt aliqua individua composita in isto mundo inferiori
      (pp. 101-108)

      Sequitur de pertinentibus communiter ad omnes creaturas corporales. Circa quod primo quaerebatur unum pertinens ad compositum ex materia et forma; secundo alia quaedam pertinentia ad principium formale in ipso. Primum erat utrum post resurrectionem aliqua erunt individua composita in isto mundo inferiori. Et arguitur quod sic, quia tunc esset frustra cum nihil inhabitaret.

      Contra. In Psalmo dicitur: «Dies formabuntur, et nemo in eis».

      Ad istam quaestionem ex cursu rerum naturalium nihil certi respondere possumus. Sicut enim esse suum et modum essendi in natura sua res naturales non habent ex se ipsis, sed ex mera Dei voluntate, dicente Ambrosio in Hexaemeron:«Voluntas...

    • QUAESTIO 13 Utrum in quidditate rerum sensibilium materialium cadunt plures formae substantiales re differentes
      (pp. 108-184)

      Sequuntur quaestiones pertinentes ad principium formale compositi ex materia et forma, et hoc in quantum habet esse in composito. Et erant tria. Unum erat de eius unitate, utrum in quidditate rerum sensibilium materialium cadunt plures formae substantiales re differentes. Secundum de eius inchoatione, utrum in materia sit ratio seminalis, quae est formae inchoatio. Tertium de eius completione, utrum forma substantialis recipiat magis et minus.

      Circa primum arguitur quod in quidditate rerum sensibilium materialium cadunt plures formae substantiales re differentes.

      Et arguitur quod sic, quia in VIIoMetaphysicae dicitur quod «omnis definitio habet partes» et quod «partes definitionis suntpartesformae»...

    • QUAESTIO 14 Utrum in materia sit ratio seminalis, quae est formae inchoatio
      (pp. 185-242)

      Circa secundum arguitur quod sit ponere dicto modo rationes seminales in materia respectu formae generandae ex ea, quoniam aliter generatio formae esset creatio, quia etsi dicatur generari ex materia, ipsa tamen materia nihil est formae, et sic forma generaretur ex eo quod nihil est secundum esse formae, et sic ex nihilo.

      Contra: COMMENTATOR dicit super VIIumMetaphysicae quod definitio accidentis est ‘duo in actu’ et hoc propter formam accidentalem superadditam formae substantiali. Definitio vero substantiae est tantum ‘unum in actu’. Nunc autem si esset formae seminarium in materia quod est aliquid formae, cum per generationem aliquid formae secundum substantiam acquiritur...

    • QUAESTIO 15 Utrum forma substantialis recipiat magis et minus
      (pp. 242-292)

      Circa tertium primo arguitur quod forma substantialis recipiat magis et minus, quemadmodum et accidentalis, quoniam forma accidentalis secundum suam essentiam in se non recipit magis aut minus. Non enim dicitur albedo aut nigredo magis aut minus albedo vel nigredo, sed solum recipit magis aut minus secundum esse suum in subiecto, immo subiectum secundum ipsam dicitur album magis vel minus. Hoc modo potest substantia recipere magis et minus, secundum quod dicit

      Ut materiam de eo quod est magis et minus plenius exsequamur, paulo altius proposito inchoandum est a primo principio, in quo est summe aequale et medium, a quo deficiendo ad...

    • QUAESTIO 16 Utrum in angelis sit materia ut debeat dici compositus ex materia et forma
      (pp. 292-304)

      Sequuntur quaestiones pertinentes ad creaturas intellectuales incorporeas, scilicet ad angelos. Et erant duae tantum: una pertinens ad eius substantiam et naturam; altera erat pertinens ad eius actionem egredientem ex natura. Prima erat: utrum in angelis sit materia ut debeatdici compositus ex materia et forma. Secunda erat utrum angelus moveatur de loco ad locum.

      Circa primum arguitur primo quod in angelis sit materia et quod est compositus ex materia et forma, quia est in praedicamento substantiae, et substantia quae est praedicamentum secundum BOETHIUM super Praedicament a ARISTOTELIS est substantia composita ex materia et forma.

      Contra: tunc angelus esset naturaliter transmutabilis circa...

    • QUAESTIO 17 Utrum angelus moveatur de loco ad locum
      (pp. 304-310)

      Circa secundum arguitur quod angelus non movetur localiter, quia nullam habet magnitudinem, per quam id quod movetur debet esse partim in termino a quo et partim in termino ad quem.

      Contra: Genesis 28o: «Iacob vidit angelos in scala ascendentes et descendentes». Ascensus autem et descensus motus locales sunt.

      Dicendum quod motus localis non debetur nisi existenti in loco, ita quod iuxta | modum quo habet esse in loco debeatur ei motus localis de loco ad locum. De modo essendi angelum in loco dictum est in alio Quolibet quaestione mota super hoc. Et dictum est ibi quod angelus non habet per...

    • QUAESTIO 18 Utrum beatus Paulus potuit occidi ante suam conversionem
      (pp. 310-314)

      Sequitur de eis quae pertinent ad creaturam spiritualem corpoream, ut ad hominem. Circa quem quaerebatur unum pertinens ad quendam hominem singularem definite, utrum beatus Paulus potuit occidi ante suam conversionem; aliud pertinens ad unum hominem singularem indefinite, utrum in isto singulari praedestinato, demonstrato quocumque, sit ratio sive causa suae praedestinationis; tertium pertinens ad communitatem hominum in una civitate, utrum bonum sit omnia esse communia in civitate; alia vero plurima pertinebant genera- liter ad hominum universitatem.

      Circa primum arguitur quod Paulus ante suam conversionem non potuit occidi, quia fuit praedestinatus ad conversionem, et si tunc occisus fuisset, conversus non fuisset et...

    • QUAESTIO 19 Utrum in isto singulari praedestinato, demonstrato quocumque, sit ratio sive causa suae praedestinationis
      (pp. 314-322)

      Circa secundum arguitur quod in singulari praedestinato hoc vel illo sit causa suae praedestinationis, quoniam finalis perseverantia et praedestinatio in eundem effectum salutis concurrunt. Sed per-severantia habet causam in perseverante, quia ipsa meretur sicut et secunda gratia. Ergo etc.

      Contra: Quidquid in praedestinato est, est temporale. Praedesti-natio autem est aeterna. Si ergo in praedestinato est causa vel ratio praedestinationis, tunc temporale esset causa aeterni, quod est impossibile, quia cum omne temporale sit mutabile, et aeternum similiter esset mutabile, quia ad mutabilitatem causae necessario sequitur mutabi-litas effectus.

      In quaestione ista paulo altius ordiendum est, non singula tacta prosequendo, sed ab illis...

    • QUAESTIO 20 Utrum bonum sit omnia esse communia in civitate
      (pp. 322-335)

      Circa tertium arguitur quod bonum est omnia esse communia, quia hoc approbat Ecclesia in viris religiosis.

      In contrarium est Philosophus in IIoPoliticae.

      Dicendum quod secundum doctrinam Apostoli et Philosophi in IoPoliticae homines diversi et singulares se debent habere in civili communitate sicut partes integrales in toto. Sicut enim natura partium est esse in toto, et in ipso habere bene esse ex communione partium inter se, ita quod omnes partes bonum proprium deducunt in bonum totius, sic natura hominum, ut homines sunt, est vivere in communitate civili. Propter quod dicit Philosophus quod «homo natura civile animal est» et in...

    • QUAESTIO 21 Utrum intellectus coniunctus possit aliquid intelligere
      (pp. 335-349)

      Sequitur de generaliter pertinentibus ad omnes homines. Ubi primo quaerebantur quaedam principaliter pertinentia ad animam; secundo quaedam pertinentia principaliter ad corpus; tertio quaedam pertinentia principaliter ad utrumque.

      Circa primum quaerebatur unum pertinens ad intellectum et plura alia ad voluntatem. Illud unum erat utrum intellectus coniunctus possit aliquid intelligere.

      Et arguitur quod non, quia neque ens neque non-ens; non non-ens, quia scibile et scientia dicuntur relative, ita quod si non sit scibile, non est scientia, quare similiter si non sit intelligibile, non est de ipso intellectus; non ens, quia non est ens nisi singulare, cuius non est nisi sensus secundum BOETHIUM...

    • QUAESTIO 22 Utrum morales virtutes sint in voluntate
      (pp. 349-374)

      Sequitur de pertinentibus ad voluntatem, ut de eius habitibus. De quibus quaerebantur duo: unum in comparatione ad eorum subiectum; secundo aliud in comparatione eorum inter se; tertio quaedam alia in comparatione ad status diversos. Primum erat utrum morales virtutes sint in voluntate; secundum si iidem habitus sint virtutes, dona, beati-tudines et fructus.

      Circa primum arguitur quod non, quia moderant passiones, ergo debent esse in potentia illa in qua sunt passiones. Passiones autem sunt non in voluntate, sed in irascibili parte et concupiscibili, secundum Philosophum VIIoPhysicorum. Ergo etc.

      Contra: Virtutes non sunt nisi rationalis, quoniam in omnino irrationali ut in...

    • QUAESTIO 23 Utrum iidem habitus sint virtutes, dona, beatitudines et fructus
      (pp. 374-385)

      Circa secundum arguitur quod virtutes, dona, beatitudines et fructus sunt habitus differentes specie, quia habent actus differentes specie, quia donum potest in id in quod non potest virtus, et beatitudo in id in quod non potest donum secundum rationem doni, et fructus in id in quod non potest beatitudo sub ratione beatitudinis, quia non semper beatus beatitudine viae percipit fructus.

      Contra: differunt sicut perfectum et imperfectum, sicut patet, quae non diversificant speciem.

      Huius quaestionis membra explicare non intendimus discurrendo per singula, sed in generali et in summa tangere quomodo debeant se habere ad invicem illa de quibus proposita est quaestio,...

    • QUAESTIO 24 Utrum bona mortificata reviviscant recuperata
      (pp. 386-390)

      Sequuntur quaesita de habitibus voluntatis in comparatione ad diversos hominum status. Et erant duo: unum | in comparatione ad diversos status eiusdem, utrum videlicet bona mortificata reviviscant recuperata; aliud in comparatione ad diversos status diversorum, scilicet utrum caritas aliqua viatoris possit adaequari caritati contemplatoris.

      Circa primum arguitur quod non reviviscant, quoniam proprius effectus non habet esse nisi existente propria causa, quia secundum Philosophum in IIoPhysicorum et in VoMetaphysicae «propriacausaet propriuseffectus simul sunt et non sunt». Sed caritas illa quae fuit causa bonorum mortificatorum numquam reviviscit, quia numquam eadam numero redit. Ergo etc.

      Item. Si reviviscunt...

    • QUAESTIO 25 Utrum caritas aliqua viatoris possit adaequari caritati contemplatoris
      (pp. 390-393)

      Circa secundum arguitur quod caritas viatoris possit aequari caritati contemplatoris, quia caritas viatoris semper potest augeri ipso permanente in via. Si enim manens in caritate semper viveret, semper bene ageret et augmentum caritatis mereretur, quod a Deo iustitia exigente non ei denegaretur. Sed minimum per augmentum multotiens factum necesse est quandoque adaequari maximo finito, et constat quod caritas contemplatoris creata est finita. Ergo etc.

      Contra: cum maiori caritate semper Deus potest magis diligi, ergo viator magis diligere posset Deum quam contemplator. Sed viator, quantumcumque magnus in caritate, necessario minorem habet cognitionem quam contemplator. Ergo in minori cognitione posset Deus plus...

    • QUAESTIO 26 Utrum liceat mendicantibus petere ultra necessitatem
      (pp. 394-396)

      Sequuntur quaestiones circa hominem pertinentes principaliter ad corpus et ad corporis usum, ubi quaerebantur duo de acquirendis et quaedam alia de iam acquisitis. Primum illorum erat de acquirendis per eleemosynam, utrum liceat mendicantibus petere ultra necessitatem. Secundum de acquirendis per servitium, utrum pro servitio in filio suo instruendo liceat sumere pecuniam quam serviens novit acquisitam per usuram.

      Circa primum arguitur quod non licet mendicantes petere ultra necessitatem, quia dicit Apostolus:«Habentes quibusvescimur ettegamur his contenti sumus». Quod si hoc pertinet ad Apostolos praedicatores, quibus debitum erat a subditis sumptus accipere absque omni mendica-tione, multo fortius ergo pertinet ad...

    • QUAESTIO 27 Utrum pro servitio in filio usurarii instruendo liceat sumere pecuniam quam serviens novit acquisitam per usuram
      (pp. 396-398)

      Circa secundum arguitur quod non licet sumere pecuniam usurari-am pro servitio in filio suo instruendo, quia nemo potest tenere ne restituat rem furtivam. Pecunia usuraria est quasi res furtiva. Ergo accipiens eam pro servitio non potest eam tenere, quare neque reci-pere.

      Contra:«dignus est operarius mercede sua».

      Dicendum quod usurarius aut nihil habet omnino in bonis nisi acquisitum sit per usurariam pravitatem, aut habet taliter acquisita et quaedam alia iuste acquisita. Si secundo modo, tunc licet sumere pecuniam quam novit acquisitam per usuram. Cuius ratio accipitur ex parte dantis et ex parte dati; ex parte dantis, quia ei maneat tantum...

    • QUAESTIO 28 Utrum bona communia sint de iure evangelii
      (pp. 398-401)

      Sequuntur quaestiones de iam acquisitis. Et erat una de bonis communibus Ecclesiae et duae de bonis privatis. De bonis communibus una quaestio erat, scilicet de decimis, utrum sunt de iure evangelii.

      Et arguitur quod non, quia sunt de praeceptis caerimonialibus legis Mosaicae eo quod non pertinent ad praecepta moralia, quia illa sunt de iure naturalis rationis, non sic autem decimae.

      Contra: Christus loquens de solutione decimarum dicit Matthaei XXIIIo:«Haec autem oportet facere et illa non omittere».

      Dicendum ad hoc quod in veteri lege erant quaedam praecepta pure moralia, ut illa de dilectione proximi quae erant in secunda tabula, et...

    • QUAESTIO 29 Utrum alicui liceat repetere debitum cum scandalo
      (pp. 401-407)

      Sequuntur quaestiones duae de bonis privatis, quarum prima erat de bonis repetendis, utrum alicui liceat repetere debitum cum scandalo; secunda erat de bonis retinendis, utrum adeptus beneficium per simula-tionem debeat illud resignare.

      Circa primum arguitur quod sic, quia opus iustitiae est repetere quod suum est, et illud semper est licitum.

      Contra est: quoniam ordo est in caritate, ut quis plus diligere debeat animam proximi quam quodcumque bonum temporale suum. Potius ergo debet| amittere bonum temporale quod sibi debetur, et per hoc illud amittere, quam in scandalizando proximum animam eius perdere.

      Dicendum quod eorum quae fiunt quaedam sunt ex se et...

    • QUAESTIO 30 Utrum adeptus beneficium per simulationem debeat illud resignare
      (pp. 407-410)

      Circa secundum arguitur quod qui acquisivit beneficium ecclesiasticum per simulationem et hypocrisim, tenetur illud restituere sive resignare, quianon intravit per ostium,quia non per Christum, qui est ostium, Ioannis 10o, et ideo ut dicitur ibidem:«Fur est et latro». Fur autem et latro adepta per latrocinium tenetur restituere. Ergo etc.

      Contra: Iacob benedictionem suam simulatione acquisivit et tamen non tenebatur eam fratri suo, cui eam surripuit, restituere, sicut nec restituit.

      Dicendum ad hoc quod in collatione et in receptione beneficiorum ecclesiasticorum quae conferri debent ecclesiasticis personis sunt apti et idonei divino ministerio in Ecclesia Dei, ita quod huiusmodi condicionem...

    • QUAESTIO 31 Utrum homo possit esse non risibilis
      (pp. 411-413)

      Sequitur de pertinentibus ad omnes homines generaliter, sed principaliter ad totum compositum ex anima et corpore. Quorum unum erat ut dispositio in natura; alia vero quaedam ut operatio egrediens a natura; et tertio alia ad sanctificandum naturam.

      Primum istorum erat utrum homo possit esse non risibilis.

      Et arguitur quod sic, quia Deus potest plus facere quam intellectus cogitare. Sed intellectus potest cogitare hominem non cogitando risibile in illo. Ergo Deus facere potest hominem absque hoc quod sit risibile. Sed nihil potest facere nisi quod potest esse. Ergo etc.

      Contra: homini proprium est esse risibile, sicut creaturae quod sit creatura. Sed...

    • QUAESTIO 32 Utrum, in aequali facilitate exsequendi utrumque, homo semper tenetur ad melius faciendum
      (pp. 413-419)

      Sequuntur quaestiones de illis quae sunt ut operatio egrediens a substantia vel natura. Et erant duo: unum pertinens ad electionem, aliud vero ad fugam. Primum erat utrum, in aequali facilitate exsequendi utrumque, homo semper tenetur ad melius faciendum. Secundum utrum doctoribus contrariantibus circa aliquod agibilium et agere secundum unam opinionem est sine omni periculo peccati, agere vero secundum aliam est in dubio peccati mortalis, mortaliter peccet ille qui agit illud de quo est dubium an sit peccatum mortale, puta in emendo redditus ad vitam vel accipiendo ultra sortem. In non emendo enim certum est non esse peccatum, sed de emendo...

    • QUAESTIO 33 Utrum doctoribus contrariantibus circa aliquod agibilium et agere secundum unam opinionem est sine omni periculo peccati, agere vero secundum aliam est in dubio peccati mortalis, mortaliter peccet ille qui agit illud de quo est dubium an sit peccatum mortale, puta in emendo redditus ad vitam vel accipiendo ultra sortem
      (pp. 420-422)

      Circa secundum arguitur quod mortaliter peccat imponens se illi periculo, quia dicitur Ecclesiastici IIIo«Qui amat periculum peribit in illo».

      Contra: tunc multi essent in periculo mortalis peccati et damnationis.

      Dicendum quod quaestio ista generalis est de omnibus in quibus doctores contrariantur, et certum est quod in altero contrariorum in quibus est peccatum mortale, sicut est in tenere redditus ad vitam et accipiendo ultra sortem, si hoc sit vere usura, super quo variantur opiniones doctorum.

      Et sunt circa eius dissolutionem tria advertenda: primo status doctorum, secundo rationes et fundamenta eorum, tertio condicio auditiorum, quos appello omnes qui agere volunt secundum consilia...

    • QUAESTIO 34 Utrum peccator paenitens statim tenetur confiteri
      (pp. 423-424)

      Sequuntur quaestiones pertinentes ad sanctificationem naturae, quae erant de pertinentibus ad sacramenta. Et erat unum pertinens ad sacramentum paenitentiae, utrum peccator paenitens statim tenetur confiteri; et aliud pertinens ad exsecutionem sacramenti ordinis, utrum religiosus per abbatem suum episcopo praesentatus ad curam et ab ipso institutus plus debet oboedire abbati revocanti ipsum a cura ad claustrum an episcopo praecipienti quod in cura sua persistat; et tertium pertinens ad effectum corporalem specierum in sacramento altaris vel Eucharistiae, utrum scilicet species sacramenti Eucharistiae nutriant; et quartum pertinens ad spiritualem effectum communiter omnium sacramentorum, utrum in sacramentis Novae Legis sit virtus creativa gratiae.


    • QUAESTIO 35 Utrum religiosus per abbatem suum episcopo praesentatus ad curam et ab episcopo institutus plus debet oboedire abbati revocanti ipsum a cura ad claustrum, an episcopo praecipienti quod in cura sua persistat
      (pp. 425-426)

      Circa secundum arguitur quod religiosus institutus in cura plus debet oboedire episcopo in remanendo in cura quam abbati in recedendo ab ipsa, quoniam semper potestati superiori plus oboediendum est. Potestas episcopi superior est. Ergo etc.

      Contra: ei plus oboediendum est cui factum est votum de oboedi-endo, quam cui non est factum. Ergo religiosus ille, cum votum fecit de oboediendo abbati et non episcopo, ergo etc.

      Dicendum quod unicuique superiori oboediendum est quantum ad eiusdem iurisdictionem et oboedientiam pertinet. Cum ergo quantum ad regimen animarum exercendum quilibet curatus, sive religiosus sive saecularis, ad iurisdictionem episcopi pertinet et ad eius oboedientiam, ita...

    • QUAESTIO 36 Utrum species sacramenti Eucharistiae nutriant
      (pp. 426-433)

      Circa tertium arguitur quod species in sacramento altaris non nutriant, quia non sunt substantiae;«ex eisdem enim sumus et nutrimur», ut dicitur IIoDegeneratione.

      Contra est experimentum quod species sacramenti nutriant.

      Oportet credere quia, secundum quod dicitur, hoc habet experimentum si in magna quantitate fieret consecratio. Et quod species illae huiusmodi virtutem habeant, hoc multum congruit aenigmati fidei, ne scilicet si nutrire non possent, experientia sensibilis doceret quod substantia quae ibi prius erat, translata esset. Quod solummodo ex fide tenendum est. Non solum ergo credere, sed simpliciter debemus ponere quod sic debet esse, quod scilicet species illae nutriant, ne carendo...

    • QUAESTIO 37 Utrum in sacramentis Novae Legis sit virtus creativa gratiae
      (pp. 433-440)

      Circa quartum arguitur quod in sacramentis Novae Legis sit virtus supernaturalis causativa gratiae; videmus enim quod ignis naturalis agit in animam separatam vel in angelum supernaturaliter ad causandum dolorem; quare, ut videtur, potest sacramentum corporaliter agere supernaturaliter in animam ad causandum gratiam.

      In contrarium est quod tunc creatura crearet vel communicaret Deo, quia gratia non fit nisi per creationem, quod non tenet Ecclesia.

      Dicendum ad hoc quod propter supereminentiam virtutis, quam necesse habemus secundum fidem ponere in sacramentis Novae Legis super sacramenta Veteris Legis, in hoc videlicet quod sacramenta Veteris Legis, quia non habebant adiutricem gratiam sicut sacramenta Novae Legis...