In gesprek met morgen

In gesprek met morgen: Lessen voor de eenentwintigste eeuw

Bart Pattyn
Bart Raymaekers
Volume: 16
Copyright Date: 2010
Published by: Leuven University Press,
Pages: 286
https://www.jstor.org/stable/j.ctt9qdzg8
  • Cite this Item
  • Book Info
    In gesprek met morgen
    Book Description:

    Welke plaats bekleedt de wetenschap in het dagelijkse leven? Welke nieuwe wegen bewandelt ze? Hoe wordt er over recente bevindingen gecommuniceerd? En wat is de rol van de universiteit hierbij? Het interfacultaire college Lessen voor de eenentwintigste eeuw wil iedereen die belangstelling heeft voor wetenschappelijk onderzoek informeren over wat er op dit moment gebeurt in verschillende wetenschappelijke disciplines. Welke mogelijkheden zijn er bijvoorbeeld voor ICT en e-health? Hoe ontraadselen geologen de oudheid? Wat is de invloed van de economische crisis op de voedselcrisis? Wat zijn ‘sportcommunities'? Hoe luisteren onze hersenen? Of wat is het beleid omtrent taal en vertalen in de 21e eeuw? De zestiende editie van deze succesvolle lessenreeks biedt een verhelderende kijk op zeer gevarieerde thema's, zoals intellectuele eigendom, zestig jaar Bondsrepubliek Duitsland, de mens als evolutionaire knutselaar, multiculturele verschillen in de publieke ruimte, moleculaire psychologie, theologie en muziek of online monitoring van levende organismen.

    eISBN: 978-94-6166-043-5
    Subjects: General Science

Table of Contents

  1. Front Matter
    (pp. 1-4)
  2. Table of Contents
    (pp. 5-10)
  3. Voorwoord
    (pp. 11-14)
    Bart Pattyn and Bart Raymaekers

    Wetenschappers zijn in gesprek met morgen. Ze voorzien ontwikkelingen, ze stuiten op nieuwe mogelijkheden; ze maken zich zorgen over specifieke problemen; ze zijn overtuigd van nieuwe opdrachten. Over het algemeen is het grote publiek niet betrokken bij wat hen op dit punt intrigeert. Alleen als er in een of ander wetenschapsdomein een belangrijke doorbraak heeft plaatsgevonden of wanneer er zich op academisch vlak iets spectaculairs voordoet, genieten hun inspanningen belangstelling. Dat de media-aandacht voor hun engagement beperkt blijft, heeft weinig te maken met de relevantie ervan. Onderzoeksresultaten zijn inderdaad vaak partieel en domeinspecifiek, maar in vele gevallen gaat het om...

  4. ICT en eHealth Nieuwe wegen voor de wetenschap
    (pp. 15-26)
    Bart De Moor and Olivier Gevaert

    In deze bijdrage bespreken we de nieuwe symbiose, gekend onder de noemereHealth,tussen de gezondheidszorg enerzijds en de informatie- en communicatietechnologieën (ICT) anderzijds. We bespreken de trends en uitdagingen op demografisch en maatschappelijk gebied, zowel wetenschappelijke als technologische en tonen aan hoe eHealth de kwaliteit en kosteneffectiviteit van de gezondheidszorg zal verbeteren. In een laatste deel hebben we het over zogenaamdeHealth Decision Supportsystemen. Dit zijn grootschalige softwareontwikkelingen die dokters, zorgverstrekkers en beleidsmakers ondersteunen bij het maken van diagnoses, het opvolgen van therapieën en het cijfermatig onderbouwen van beleidsbeslissingen in de gezondheidszorg.

    Sinds de jaren zeventig van de...

  5. Hoe geologen de Oudheid ontraadselen
    (pp. 27-40)
    Patrick Degryse

    De archeologie heeft als doel het leven van vroeger in al zijn aspecten te reconstrueren. Daarbij komen niet alleen cultuur, kunst, sociologie en filosofie aan bod, maar ook een breed gamma aan natuurwetenschappelijke aspecten zoals landschap, milieu en grondstoffen. Archeologen ontwikkelen hun onderzoeksthema’s en -visie, vanuit hun initiële opleiding en hun persoonlijke interesses, echter vaak voornamelijk vanuit menswetenschappelijke invalshoek. Archeologische bevindingen werden en worden vaak gepresenteerd als louter cultureel, als de reconstructie van de ontwikkeling en opeenvolging van menselijke culturen in hun materiële, technische, sociale en spirituele dimensie. De mens staat echter altijd in relatie met zijn omgeving en gaat...

  6. De mens als evolutionaire knutselaar
    (pp. 41-60)
    Filip Volckaert

    In het dagelijkse taalgebruik staat evolutie voor de geleidelijke veranderingen van processen en fenomenen. De veranderingen verlopen over een tijdsschaal die aansluit bij de concrete tijdservaring van de mens. In de biologie slaat evolutie evenzeer op de veranderingen van processen en fenomenen, maar in een ander tijdskader. Biologische evolutie is de verandering van het genetische materiaal van een populatie of organismen van de ene generatie op de andere. De veranderingen worden geschat per generatie over een traject gaande van de eerste tekenen van leven (zo’n 3,7 miljard jaar geleden), tot vandaag. Het betreft dus een veel langere periode dan het...

  7. 60 jaar Duitse Bondsrepubliek Het einde van een historische sonderweg?
    (pp. 61-88)
    Georgi Verbeeck

    Het einde van de Tweede Wereldoorlog zorgde voor de meest dramatische cesuur in de geschiedenis van Duitsland. De door Hitler-Duitsland zelf uitgelokte oorlog eindigde met de totale nederlaag, die meteen ook het einde betekende van de nationale soevereiniteit en de staatkundige eenheid van het land. Als gevolg van een nieuw internationaal conflict, de Koude Oorlog, ontstonden twee Duitse staten: de Bondsrepubliek (BRD) in het westen en de Duitse Democratische Republiek (DDR) in het oosten. In het westen werden de grondslagen gelegd voor een stabiele democratische staat, in het oosten werd het ‘reëel bestaande socialisme’ ingevoerd. Na veertig jaar Duitse deling...

  8. Sport light De opkomst van lichte organisaties in de sport
    (pp. 89-120)
    Jeroen Scheerder and Maarten van Bottenburg

    Verenigingen zoals sportclubs, socioculturele verenigingen, jeugdwerkorganisaties, hobbyclubs, vakbonden, politieke verenigingen en actiegroepen, zijn stevig ingebed in onze samenleving. Als speler op het maatschappelijke middenveld bekleedt het verenigingsleven immers een belangrijke socialiserende, coördinerende en democratiserende rol in het sociale leven (Elchardus et al., 2001; Marée et al., 2008; Putnam, 1993). Zowel de overheid als de onderwijs-, ondernemers- en onderzoekswereld hechten veel belang aan het maatschappelijk kapitaal dat het verenigingsleven genereert. Zo is het overheidsbeleid in onze contreien erop gericht het verenigingsleven én het hieraan gerelateerde vrijwilligerswerk conform het subsidiariteitprincipe maximaal te ondersteunen waar haalbaar en wenselijk. Op hun beurt openen scholen...

  9. Multiculturele verschillen in de publieke ruimte
    (pp. 121-140)
    Rudi Visker

    Wanneer filosofen uitgenodigd worden om hun licht te laten schijnen op maatschappelijke thema’s, bijvoorbeeld in de vorm van een les voor de XXIste eeuw, leeft bij hun toehoorders vaak de verwachting dat zij een oplossing zullen formuleren voor het probleem in kwestie. Ik wil dat hier om principiële redenen niet doen. Dat heeft vooral te maken met de opvatting van filosofie die ik verdedig. Die is Socratisch, dat wil zeggen: ze wil u laten zien dat u zelf al antwoorden hebt geformuleerd op de vragen waarvan u van mij een antwoord verwacht. Die antwoorden hebben een prijs waarvan u zich...

  10. Taal, vertaling en beleid in de XXIe eeuw
    (pp. 141-160)
    Reine Meylaerts

    “Alleen Nederlands op markt in Merchtem – De gemeenteraad van Merchtem heeft gisteravond beslist dat handelaars op de woensdagmarkt alleen nog Nederlandstalige affiches en opschriften mogen uithangen. Een aantal van hen gebruiken momenteel ook Franse of Arabische teksten, en dat mag voortaan niet meer”, zo was er te lezen in De Standaard van 25 oktober 2005. Met een zekere regelmaat duiken in de Nederlandstalige en Franstalige pers in België gelijkaardige berichten op over taalstrubbelingen. Zo vernemen we in dezelfde krant dat ‘een Vlaamse pastoor in de faciliteitengemeente Sint-Genesius-Rode weigert een Franstalige inwoner te begraven omdat diens familie een tweetalige uitvaartdienst vraagt....

  11. Onze hersenen en ons gedrag Moleculaire psychologie en neuroplasticiteit
    (pp. 161-172)
    Rudi D’Hooge

    De eenentwintigste eeuw is wellicht de eeuw van de interdisciplinariteit. De postmoderne wetenschap houdt minder en minder rekening met de grenzen van haar klassieke disciplines. Ons eigen Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) richtte recent een interdisciplinaire commissie op waarin filosofen, fysici en biomedische wetenschappers projecten zullen beoordelen, die er specifiek op gericht zijn de grenzen van disciplines te overstijgen. Vele wetenschappers hebben immers ingezien dat ze er goed aan doen over de grenzen van hun vakgebied heen te kijken om zich de technieken en theoretische inzichten van andere disciplines eigen te maken en trachten aan te wenden in nieuwe toepassingen....

  12. Het snelle slakkenhuis Hersenen, tijd, en horen
    (pp. 173-192)
    Philip Joris

    Voor zintuiglijke waarnemingen van de buitenwereld door de hersenen moeten receptorcellen de aanwezigheid van licht, geluid, mechanische trillingen, smaakstoffen, schadelijke stoffen, enzovoort vertalen naar elektrische signalen. Hersencellen of neuronen communiceren immers met elkaar via elektrische impulsen of actiepotentialen, waarmee ze via een dunne, lange uitloper (het axon) over grote afstanden andere neuronen kunnen beïnvloeden. Door het vormen van schakelingen met andere neuronen komen gevoeligheden tot stand die het organisme toelaten te weten wat zich in die buitenwereld afspeelt en hoe het organisme er zich tot verhoudt. Zintuigen hebben een bovenlimiet in de snelheid waarmee deze omzetting van uitwendige ‘energie’ naar...

  13. Online monitoring van levende organismen Van intensive care tot wielrennen en formule 1
    (pp. 193-218)
    Daniel Berckmans

    Om tot de boeiende toepassingen te komen die het object vormen van deze bijdrage moeten we ons eerst door de definitie van enkele noodzakelijke begrippen worstelen om achteraf het geheel te begrijpen. Het zijn slechts enkele vrij abstracte definities, maar ze maken het veel interessanter om te begrijpen wat volgt.

    Eensysteemis in de wetenschap datgene waarop een wetenschapper zijn aandacht richt. Het gaat om een geheel van componenten of elementen, dat geïsoleerd van zijn omgeving kan worden beschouwd. Een vlieg bijvoorbeeld kunnen we beschouwen als een systeem. Door de relaties tussen de elementen is er een mate van...

  14. Het gesprek tussen theologie en muziek Een multidisciplinaire analyse van de Via Crucis van Franz Liszt (1811-1886)
    (pp. 219-244)
    Peter De Mey and David J. Burn

    Alvorens onze musico-theologische ontleding van deVia Crucisvan Franz Liszt te starten, lijkt het ons opportuun onze eigen opvatting over het interdisciplinaire gesprek tussen theologie en musicologie te expliciteren, en dit tegen de achtergrond van het recente onderzoek hieromtrent. Voor de musicoloog is het onontbeerlijk in te gaan op vragen als: welk tekstmateriaal heeft de componist bij de compositie van zijn sacrale composities benut en wat was de toenmalige interpretatie ervan?; op welke wijze fungeerde de compositie in de liturgie?; wat kan er op basis van niet aan een bron ontleende teksten afgeleid worden over de theologische standpunten van...

  15. Voedselcrisis en economische crisis
    (pp. 245-258)
    Jo Swinnen and Anneleen Vandeplas

    Decennialang daalden de prijzen van landbouwproducten en voedsel in reële termen op de internationale markten. Maar vanaf 2006 veranderde de situatie op de wereldmarkt en begonnen de prijzen te stijgen. In januari 2007 kwamen meer dan 75 000 Mexicaanse consumenten de straat op om hun verontwaardiging te uiten over de stijgende maïsprijzen: op de lokale markt was maïs op korte tijd 40% duurder geworden. In de loop van het jaar 2007 werd ook elders – om precies te zijn, in meer dan 30 landen – geprotesteerd omwille van de stijgende voedselprijzen. Halverwege 2008 waren de wereldmarktprijzen voor tarwe, maïs en rijst meer...

  16. Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen
    (pp. 259-284)
    Jan Masschelein

    De rol en betekenis van universiteiten wordt vandaag in toenemende mate in vraag gesteld. ‘What are universities for?’ is de titel van het recente rapport dat Geoffry Boulton en Colin Lucas schreven voor de Liga van Europese Onderzoeksuniversiteiten (LERU) (Boulton en Lucas 2008). In dat rapport stellen ze vragen naar de rol die universiteiten spelen in en voor de maatschappij en roepen ze universiteiten op duidelijker te maken waar ze voor staan, en te expliciteren wat hun ware rol is in de samenleving.

    In deze bijdrage wil ik deze uitdaging aannemen door een poging te doen om aan te geven...

  17. Lijst van de auteurs
    (pp. 285-286)