Tijd, evolutie en duurzaamheid

Tijd, evolutie en duurzaamheid: Lessen voor de eenentwintigste eeuw

Pieter d’Hoine
Bart Pattyn
Copyright Date: 2013
Published by: Leuven University Press,
Pages: 337
https://www.jstor.org/stable/j.ctt9qf12s
  • Cite this Item
  • Book Info
    Tijd, evolutie en duurzaamheid
    Book Description:

    We beseffen dat tijd voorbijgaat omdat we kunnen nadenken over wat is geweest. Kunnen stilstaan bij wat is gebeurd, genereert tegelijk de mogelijkheid te denken aan wat zal komen. Daarom creëren we monumenten, daarom doceren we geschiedenis. Architecten en historici lichten dat in dit boek toe. Ze bevestigen wat Faulkner schreef: ‘The past is never dead. It's not even past'. Wat in het verleden is gebeurd, drukt zijn stempel op het heden. Tijd blijkt ook relatief. We denken tijdsverloop in mensenmaat. De wetenschap ontdekte hoe futiel de tijd van mensen is in het licht van de tijd van het universum en van de evolutie. Toch blijkt de impact van mensen op de natuur ingrijpend. Niet alleen een mensenleven is fragiel, ook de biodiversiteit op onze blauwe planeet blijkt uiterst kwetsbaar. Daarom lijkt het de opdracht van deze tijd duurzaamheid te creëren. De thema's in deze lessenreeks kruisen elkaar en zijn complementair. Tegelijk vormt deze bundel een tijdsdocument. In de lessen weerspiegelt zich de tijdsgeest, met zijn angst en hoop.

    eISBN: 978-94-6166-131-9
    Subjects: Sociology

Table of Contents

  1. Front Matter
    (pp. 1-4)
  2. Table of Contents
    (pp. 5-10)
  3. Voorwoord
    (pp. 11-14)

    Tijd is een fascinerend begrip. We gebruiken het voortdurend, bijvoorbeeld wanneer we iets plannen, of een afspraak maken, of wanneer we nagaan of iets ‘op tijd’ zal zijn afgewerkt. Midden in de rush van het dagelijkse bestaan noemen we tijd kostbaar, vooral wanneer we de indruk hebben dat het er ons aan ontbreekt. In de schaarse momenten dat we er lijken in te slagen de normale gang van zaken te doorbreken, verandert tijd van dimensie. De tijd die geldt wanneer we terugblikken en herinneringen ophalen is van een andere orde dan de tijd waarop onze radiowekker ons attent maakt. Zo...

  4. Over recent werk
    (pp. 15-40)
    bOb Van Reeth

    Op één december 2012 werd, met enige vertraging, op de site van de Kazerne Dossin in Mechelen het nieuwe Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over de Holocaust en de Mensenrechten geopend. Met mijn architectenbureau AWG was ik verantwoordelijk voor het ontwerp van het nieuwe museum en voor de herinrichting van de site. In deze bijdrage wil ik dat graag toelichten. Mijn uiteenzetting zal bestaan uit twee delen. Eerst zal ik het project van de nieuwe Dossinsite aan de hand van schetsen, tekeningen en foto’s voorstellen, om te illustreren waar ik mee bezig ben. Vervolgens zal ik ingaan op de vraag wat...

  5. Zin en onzin van herinneringseducatie
    (pp. 41-66)
    Kaat Wils and Karel Van Nieuwenhuyse

    Moeten alle jongeren onderwijs krijgen over de miljoenen slachtoffers van de Holocaust? Het antwoord op deze vraag ligt vandaag voor de meeste Europeanen voor de hand. In Vlaanderen zullen velen het erover eens zijn dat ook de anderhalf miljoen gesneuvelden uit de Westhoek tijdens de Eerste Wereldoorlog niet onvermeld mogen blijven in de klas. Minder evident wordt het als we daaraan de vraag koppelen of ook het half miljoen slachtoffers dat tijdens diezelfde oorlog viel aan het Isonzo-front, in het huidige Slovenië, expliciete aandacht verdient. Of de vele honderdduizenden Armeniërs die in 1915 in het Ottomaanse rijk – in het...

  6. Waar staan we tien jaar na het Menselijk Genoom Project? Het voorbeeld van multiple sclerose
    (pp. 67-82)
    An Goris

    Het Menselijk Genoom Project, dat de volledige tekst van het menselijk erfelijk materiaal (het genoom) in kaart bracht, werd bijna tien jaar geleden, in 2003, afgerond. Na de race tussen academische (universiteiten) en private (firma’s) spelers werd het project ook volledig voor het grote publiek beschikbaar gemaakt via het internet. Dit betekende een keerpunt in de genetica en leidde tot belangrijke doorbraken en mijlpalen op verschillende gebieden. De doelstelling van het Menselijk Genoom Project zelf was het in kaart brengen van de structuur van het genoom: de tekst van de 3 miljard letters van het ‘boek’ van ons erfelijk materiaal....

  7. Darwin 2.0? Van Lamarck over Darwin naar Weismann – en terug
    (pp. 83-94)
    Kevin J. Verstrepen

    In 1943 voerden Salvador Luria en Max Delbrück aan het befaamde Cold Spring Harbor Laboratory een geniaal eenvoudig genetisch experiment uit.¹ Sinds 1940 hadden beide mannen zich toegelegd op de studie van bacteriofagen, een speciaal soort virussen dat bacteriën infecteert. Ze merkten op dat sommige bacteriën resistent zijn tegen deze virussen, en dat deze resistentie een erfbare, genetische eigenschap is. Met andere woorden, de nakomelingen van de enkele resistente bacteriën bleken ook bestendig tegen infectie door het virus. De hamvraag was echter wat deze resistentie veroorzaakte? Was het mogelijk dat sommige cellen in de grote populatie bacteriën resistentie ontwikkelden na...

  8. Vaticanum II (1962-1965) Een poging tot antwoord op een crisis in de katholieke Kerk
    (pp. 95-114)
    Mathijs Lamberigts

    In bepaalde katholieke milieus is het vandaagbon tonte beweren dat Vaticanum II de oorzaak is van de crisis die de Rooms-katholieke Kerk doormaakt. Deze crisis beperkt zich al lang niet meer tot Centraal- en West-Europa. Ook Amerika, inclusief Zuid-Amerika, maakt moeilijke tijden door. In Brazilië bijvoorbeeld is de achteruitgang van de katholieke Kerk opvallend, terwijl andere christelijke denominaties zoals de Pinksterkerken een geweldige aangroei kennen. Het wekt dan ook geen verwondering dat nogal wat ‘echt katholieke’ websites een pleidooi houden voor een terugkeer naar de pre-Vaticanum II periode. Een bezoek aan een website als bijvoorbeeldRorate Caeliis...

  9. De ontdekking en meting van ‘deep time’
    (pp. 115-146)
    Jan Hertogen

    De term ‘deep time’ werd geïntroduceerd door de Amerikaanse journalist en essayist John McPhee in een reisverhaal waarin de geologische geschiedenis van de Verenigde Staten beschreven wordt. McPhee benadrukt dat mensen de geologische ontwikkeling pas kunnen begrijpen als zij een notie van tijd aanvaarden die vreemd is aan de alledaagse tijdservaring. Dat is geen eenvoudige opgave, want het gaat hier over een enorme, enkele tientallen miljoenen keer geëxpandeerde tijdschaal. Het is wel mogelijk ‘deep time’ objectief te meten en te integreren in de wetenschappelijke ontrafeling van de geschiedenis van de aarde, maar dan verschuift de tijdservaring van het subjectieve naar...

  10. De filosofie van de taalpolitiek
    (pp. 147-172)
    Helder De Schutter

    De wereld telt bijna 7000 talen en slechts 193 onafhankelijke staten. Hoewel de talige verscheidenheid ongelijk verdeeld is – er zijn veel meer talen in Azië dan in Europa – zijn alle staten in zekere mate meertalig. Deze talige verscheidenheid schept een belangrijk probleem: hoe moeten staten politiek omgaan met hun talige verscheidenheid? Staten moeten beslissen in welke taal de instellingen hun burgers benaderen, de grondwet wordt geschreven of het publieke onderwijs wordt georganiseerd. Ze moeten ook beslissen of ze aan taalminderheden taalrechten of zelfs politieke autonomie toekennen, en of kwetsbare talen actief beschermd moeten worden tegen uitsterving. Overal ter...

  11. Mens en aardbeving Een haat-liefdeverhouding
    (pp. 173-204)
    Manuel Sintubin

    Le parole hanno un peso. Met deze woorden viel op 21 oktober 2012 het verdict in het aardbevingsproces te L’Aquila (Italië). Zes gerenommeerde wetenschappers en ingenieurs en een topambtenaar werden veroordeeld voor ‘doodslag door nalatigheid’. Volgens het verdict hadden de aardbevingsslachtoffers kunnen worden vermeden indien de veroordeelde leden van deCommissione Grandi Rischigeen ‘onnauwkeurig, onvolledig en tegenstrijdig’ advies hadden gegeven over het gevaar van een nakende aardbevingscatastrofe. Dit verdict ging als een ware ‘schokgolf’ door de wetenschappelijke gemeenschap. Krachttermen werden niet gespaard om de absurditeit van verdict en proces aan te kaarten. In een editoriaal inNaturewerd het...

  12. De transitie naar duurzaamheid Voorbij het technologisch optimisme
    (pp. 205-236)
    Peter Tom Jones

    Niemand kan ontkennen dat de bijna onafgebroken stijging van de materiële levenskwaliteit en de levensverwachting sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog een succesverhaal is zonder weerga in de menselijke geschiedenis. Met zijn sociaal gecorrigeerd markteconomisch systeem vertegenwoordigt de naoorlogse welvaartstaat een fabuleuze sprong voorwaarts, waar zowel vakbonden, werkgevers en overheden terecht trots op mogen zijn. Helaas is de extrapolatie van dit Westers welvaartsmodel naar de rest van de wereld en de toekomstige generaties geen triviaal gegeven. De ontwikkelingspaden die de rijke landen sinds die Tweede Wereldoorlog hebben gevolgd, zijn intrinsiek gebaseerd op goedkope fossiele brandstoffen en andere primaire grondstoffen...

  13. Airborne windenergie Snelle kites produceren groene stroom
    (pp. 237-254)
    Moritz Diehl, Jan Swevers and Dirk Vandepitte

    Airbornewindenergie (AWE) heeft betrekking op de opwekking van bruikbare energie door middel van toestellen die in de lucht vliegen. Klassieke windturbines staan op vaste grond. AWE-systemen vliegen vrij in de lucht of worden opgelaten aan een kabel zoalskites. AWE-systemen die een voldoende groot vermogen opwekken zijn bijna altijd aan de grond verankerd om de sterke windkrachten te kunnen weerstaan. Ofwel zijn ze bevestigd aan een vast grondstation, ofwel aan een bewegend niet-vliegend object, bijvoorbeeld een landvoertuig of een boot. Het vermogen dat AWE-systemen produceren, leveren ze in de vorm van trekkracht of in de vorm van elektriciteit. Er...

  14. Biodiversiteit Nuttig, nodig of overbodig?
    (pp. 255-274)
    Olivier Honnay

    Biodiversiteit, een samentrekking van de begrippen ‘biologisch’ en ‘diversiteit’, is een relatief recente term die voor het eerst door Amerikaanse wetenschappers werd gehanteerd in 1986, naar aanleiding van een symposium rond de ecologische, economische en sociale dimensies van de diversiteit aan levensvormen op aarde. Het concept ‘biologische diversiteit’ is natuurlijk veel ouder dan het neologisme biodiversiteit. Patronen van soortendiversiteit en van genetische diversiteit binnen soorten, en de processen die aan de basis liggen van die patronen, werden door ecologen en genetici al bestudeerd vele decennia vóór de term biodiversiteit werd geïntroduceerd. Hoewel het dus voor het eerst gebruikt werd in...

  15. Suïcide Een onoplosbare puzzel
    (pp. 275-290)
    Joris Vandenberghe

    Met gemiddeld 3 suïcides per dag en naar schatting meer dan 10 keer zoveel pogingen, liggen de Vlaamse cijfers hoog boven het Europees gemiddelde. Vooral bij jonge mensen is suïcide een van de belangrijkste doodsoorzaken. Jaarlijks overlijden in België meer dan 2000 mensen ten gevolge van suïcide. Elke suïcide tekent bovendien vele nabestaanden. Het verlies en de pijn zijn immens voor individu, familie, omgeving en samenleving. En vaak zijn er voor de nabestaanden vele vraagtekens. Waarom? Waarom heeft hij me niets gezegd? Welke signalen heb ik gemist? Vaak verlangt men duidelijke en eenduidige verklaringen: het was het gevolg van pesten,...

  16. De financiering van het hoger onderwijs Wie moet de rekening betalen?
    (pp. 291-314)
    Erwin Ooghe

    Het hoger onderwijs breidt sterk uit. In Europa bijvoorbeeld verdubbelde het aantal inschrijvingen in het hoger onderwijs tussen 1970 en 2000, en deze stijgende trend zet zich verder door in het begin van de eenentwintigste eeuw.

    Deze toename zet druk op de beschikbare publieke middelen voor het hoger onderwijs. De middelen per student in Europa dalen sterk in de jaren 1970, blijven min of meer stabiel in de jaren 1980, en stijgen licht in de jaren 1990. Deze lichte stijging blijft aanhouden in de meeste landen. Maar de recente financiële crisis leidt tot een daling in Ierland, Griekenland en IJsland,...

  17. Handhaving van het auteursrecht op het internet Een moeilijke evenwichtsoefening tussen de bescherming van creativiteit en de belangen van gebruikers
    (pp. 315-338)
    Marie-Christine Janssens

    Jong of oud, beginnende of ervaren internetgebruiker, dagelijks komt iedereen in contact met het auteursrecht. Van oudsher houden veel van onze normale activiteiten een toepassing in van de auteurswet: bij de aankoop van een boek of een cd, bij het ontlenen van een strip of partituur in de bibliotheek, bij het bekijken van een televisieprogramma of film via kabeltelevisie, bij het maken van een fotokopie uit een tijdschrift, bij het huren van een dvd, bij het afspelen van muziek op een feestje, bij het genieten van een concert, enzovoort.

    Al deze mogelijkheden worden vandaag ook aangeboden via het internet. Hier...

  18. Lijst van de auteurs
    (pp. 339-340)
  19. Back Matter
    (pp. 341-344)