Gids van Landbouwarchieven in België, 1795-2000

Gids van Landbouwarchieven in België, 1795-2000

Christa Matthys
Wim Lefebvre
Copyright Date: 2006
Published by: Leuven University Press,
Pages: 384
https://www.jstor.org/stable/j.ctt9qf1bn
  • Cite this Item
  • Book Info
    Gids van Landbouwarchieven in België, 1795-2000
    Book Description:

    De Belgische landbouw onderging de voorbije twee eeuwen grondige transformaties. Hiervan blijven in verschillende archieven sporen bewaard. Toch komen in de agrarische geschiedschrijving slechts een beperkt aantal onderwerpen aan bod. Eén van de redenen hiervoor is de geringe kennis omtrent het bestaan en de inhoud van landbouwarchieven in België. Deze gids is een wegwijzer in het Belgische archieflandschap voor al wie interesse heeft in de landbouwgeschiedenis van België en Belgisch-Congo. Hij beschrijft systematisch een brede waaier aan openbare en private instellingen en organisaties die dienst doen als archiefbewaarplaats en voorziet in de nodige contactgegevens. Per bewaarplaats geeft de gids een kritisch overzicht van de landbouwgerelateerde bestanden. Toegangen en eventuele literatuur worden steeds geciteerd. Een uitgebreide index maakt thematisch zoeken mogelijk. Hoewel agrarische archieven centraal staan, kan deze gids ook zijn nut bewijzen voor wie zich bezighoudt met lokale of koloniale geschiedenis, geschiedenis van het wetenschappelijk onderzoek, van de Wereldoorlogen, enz.

    eISBN: 978-94-6166-098-5
    Subjects: History

Table of Contents

  1. Front Matter
    (pp. 1-4)
  2. Table of Contents
    (pp. 5-8)
  3. WOORD VOORAF
    (pp. 9-10)
    Erik Aerts and Yves Segers

    Weinig sectoren zijn diepgaander beroerd door de grote economische en sociale mutaties van de voorbije decennia dan de landbouw. In een snel tempo voltrok zich ook in België de omschakeling van een eeuwenoud arbeidsintensief familiaal kleinbedrijf naar een hoog-gemechaniseerde en gespecialiseerde industrie die zich integreerde in de agrobusiness-keten van toeleverings- en verwerkingsnijverheden. Parallel, maar veel minder zichtbaar, greep er een belangrijke ontwikkeling plaats in de archiefmassa van en over de Belgische landbouwsector. Samen met de versnelde afname van het aantal bedrijven verdwenen belangrijke hoeveelheden archief, van particulieren en van allerlei landbouworganisaties. Slechts een gering deel werd overgebracht naar archiefdiensten of...

  4. INLEIDING
    (pp. 11-16)

    De Belgische landbouw heeft tijdens de voorbije twee eeuwen een ware metamorfose ondergaan. Terwijl de tewerkstelling in de sector verschrompelde en het landbouwareaal steeds verder inkromp, stegen de rendementen en verbeterde het voedselpakket. Dit complexe transformatieproces roept talrijke vragen op en biedt ruime perspectieven voor vernieuwend historisch onderzoek,… mits het nodige bronnenmateriaal daartoe voorhanden is.

    “Wie zoekt, die vindt”, zo luidt het gezegde. Maar zoeken kost tijd, en tijd kost geld. Dat zoeken en vinden een tijdrovende en dikwijls frustrerende aangelegenheid is, weten diegenen die zich al op het pad van het Belgisch landbouwhistorisch onderzoek hebben begeven. De zorg voor...

  5. DEEL 1 OVERHEIDSINSTELLINGEN

    • HOOFDSTUK 1 FEDERALE OVERHEIDSINSTELLINGEN
      (pp. 19-168)

      Adres: Ruisbroekstraat 2, 1000 Brussel

      Tel: 02/513.76.80

      Fax: 02/513.76.81

      E-mail: algemeen.rijksarchief@arch.be

      Website: arch.arch.be/frame_nl_cd.htm

      Het Algemeen Rijksarchief (Archives Génerales du Royaume) is een federale wetenschappelijke instelling belast met de zorg voor en het beheer van het Belgische archivalisch erfgoed en vindt haar wettelijke grondslag in de wetten van 26 oktober 1796. Deze instelling bestaat uit een afdeling in Brussel, verder een afdeling in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Anderlecht), het archief van het Koninklijk Paleis, acht afdelingen in Vlaanderen (Antwerpen, Beveren-Waas, Brugge, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven en Ronse) en acht in Wallonië (Aarlen, Bergen, Doornik, Eupen, Hoei, Luik, Namen en Saint-Hubert)¹. Het...

    • HOOFDSTUK 2 REGIONALE OVERHEIDSINSTELLINGEN
      (pp. 169-180)

      Op regionaal niveau vallen landbouwaangelegenheden steeds onder de bevoegdheid van de gewesten, niet van gemeenschappen. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft geen landbouwbevoegdheden naar zich toe getrokken.

      In Vlaanderen werden de voormalige nationale landbouwcompetenties verdeeld over volgende interimstructuur:

      het Kabinet van de Vlaamse minister van Institutionele Hervormingen, Landbouw, Zeevisserij en Plattelandsbeleid;

      het Kabinet van de Vlaamse minister van Openbare Werken, Energie, Leefmilieu en Natuur;

      het Departement Economie, Werkgelegenheid, Binnenlandse Aangelegenheden en Landbouw (EWBL): Administratie Land- en Tuinbouw (ALT) en de Administratie Beheer en Kwaliteit Landbouwproductie (ABKL);

      Vlaamse openbare instellingen:

      Centrum voor Landbouweconomie (CLE)

      Centrum voor Landbouwkundig Onderzoek (CLO)

      Provinciale Landbouwkamers

      Vlaams...

    • HOOFDSTUK 3 PROVINCIALE OVERHEIDSINSTELLINGEN
      (pp. 181-206)

      In de meeste Rijksarchieven kunnen archieven van de provinciale overheden worden teruggevonden. Dat is een gevolg van de archiefwet van 24 juni 1955, die de provincies verplicht alle archieven ouder dan 100 jaar neer te leggen in het Rijksarchief. Jongere archieven kunnen eveneens worden overgedragen, wanneer zij geen administratief nut meer hebben. De overige archieven worden door de provincies zelf bewaard.

      De aard van deze bewaring varieert van provincie tot provincie. Omwille van een onduidelijke afbakening van de bevoegdheden (het begrip ‘provinciaal belang’ dat in de wetgeving wordt gehanteerd, is niet nader omschreven) en omdat er geen systematische selectielijsten voor...

    • HOOFDSTUK 4 GEMEENTELIJKE OVERHEIDSINSTELLINGEN
      (pp. 207-220)

      België telt momenteel 589 gemeenten (vóór de fusies van de jaren 1960 en 1970 waren het er ca. 2600), waarvan de archieven niet altijd even toegankelijk zijn. Hoewel gemeenten tal van belangrijke dossiers in verband met landbouw bewaren, is het daarom onmogelijk om de archieven van alle Belgische gemeenten te prospecteren. Sommige gemeentearchieven worden bij het bevoegde Rijksarchief bewaard. Heel wat gemeentearchieven worden echter bewaard bij de gemeente zelf.

      Gemeenten kennen in grote lijnen dezelfde administratieve functies en maken als archiefvormer veelal gelijkaardige documenten aan. Er werd daarom geopteerd voor een typologische aanpak: we bespreken de verschillende soorten archiefbescheiden die...

  6. DEEL 2 PRIVATE INSTELLINGEN

    • HOOFDSTUK 1 ARCHIEFINSTELLINGEN
      (pp. 223-264)

      Adres: Varkensstraat 6, 2800 Mechelen

      Tel: 015/29.84.22

      E-mail: archiv@diomb.be

      Website:http://www.kerknet.be/bisdommen/mechelen/dioarchief.html

      Het historisch archief van het aartsbisdom Mechelen-Brussel gaat terug tot de 12de eeuw en loopt tot 1961. Recentere stukken worden bewaard in het hedendaags archief op de Wollemarkt, maar zijn niet raadpleegbaar. Het historische archief bevat onder meer de archivalia van de aartsbisschoppen (1561-1961), van het Groot Seminarie en van het Sint-Romboutskapittel, de Acta Episcopalia, fondsen met briefwisseling tussen het aartsbisdom en parochies of kloosters, een aantal persoonsarchieven, enz. Voor landbouwgeschiedenis zijn een drietal bestanden van belang.

      Dit omvangrijke fonds bevat documenten in verband met schoolwetgeving en -reglementen, de...

    • HOOFDSTUK 2 UNIVERSITAIRE INSTELLINGEN
      (pp. 265-288)

      Adres: Passage des Déportés 2, 5030 Gembloux

      Tel: 081/62.21.11

      Fax: 081/61.45.44

      Website:http://www.fsagx.ac.be

      E-mail: fsagx@fsagx.be

      De Faculté Universitaire des Sciences Agronomiques de Gembloux, in 1860 opgericht door de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Charles Rogier, is de oudste Belgische onderzoeks- en onderwijsinstelling die zich louter met landbouwkunde en bio-ingenieurswetenschappen bezighoudt. Haar werking concentreert zich vandaag op drie assen: landbouwkundige wetenschappen; milieuwetenschappen en -technologieën, en chemie en bio-industrie. Momenteel werken er meer dan 500 personen in de ruim 30 afdelingen van de faculteit.

      Ondanks het grote belang van deze faculteit - ook historisch gezien - op het vlak van landbouwkundig onderzoek,...

    • HOOFDSTUK 3 ONDERWIJS-, ONDERZOEKS- EN VORMINGSINSTELLINGEN
      (pp. 289-316)

      De hier verzamelde informatie komt voort van enquêteformulieren die verstuurd werden naar instellingen die landbouwonderwijs en –vorming organiseren of hebben georganiseerd. Er kwamen 38 reacties binnen, waarvan er slechts enkele bruikbaar bleken. De archieven van landbouwscholen zijn meestal erg beperkt, al wordt er hier en daar nog interessant archiefmateriaal bewaard.

      Adres: Bruggestraat 190, 8730 Oedelem

      Tel: 050/35.09.84

      Fax: 050/35.06.90

      E-mail: info@lti-oedelem.be

      Website:http://www.lti-oedelem.be

      Het land- en tuinbouwinstituut van Oedelem werd opgericht in 1968 en verstrekt onderricht inzake land- en tuinbouw, agro- en biotechniek en natuurbeheer op het niveau van secundair technisch en beroepsonderwijs, volwassenenonderwijs en naschoolse vorming. Aan het instituut...

    • HOOFDSTUK 4 LANDBOUWORGANISATIES
      (pp. 317-324)

      Dit laatste hoofdstuk geeft een overzicht van de belangrijkste archieven die bewaard worden bij land- en tuinbouworganisaties. De term ‘land- en tuinbouworganisaties’ betreft hier enkel syndicale beroepsverenigingen. Het gaat dus om organisaties waarvan één van de doelstellingen het verdedigen van de belangen van land- en/of tuinbouwers of een deelsector is. Heel vaak combineren landbouworganisaties deze opdracht met het organiseren van vorming voor de leden en het promoten van de (deel)sector. Organisaties die enkel instaan voor vorming, werden al eerder in deze gids opgenomen [zie onderwijsinstellingen]. Organisaties die enkel promotie als doel hebben, zijn eerder schaars. Ze zijn opgenomen in dit...

    • HOOFDSTUK 5 VEILINGEN
      (pp. 325-326)

      Momenteel telt België nog maar veertien land- en tuinbouwveilingen. De meeste bewaren geen historisch archief. De archieven die wel worden bewaard zijn daarenboven erg beperkt van omvang en inhoud. Weinig land- en tuinbouwveilingen zijn overigens geneigd om veel informatie te verstrekken over hun archieven, laat staan om ze open te stellen voor onderzoekers.

      Adres: Oorlogskruisenlaan 1, 1120 Brussel

      Tel: 02/241.00.50

      Fax: 02/241.00.57

      E-mail: info@euroveiling.be

      Website:http://www.euroveiling.be

      Euroveiling in Brussel is gespecialiseerd in sierteelt. Het bewaart als enige historische documentatie zoals een aantal oude aandelenregisters, hoewel deze veiling al in 1900 werd opgericht als de samenwerkende ‘Hallen der Voortbrengers’.

      Naar aanleiding...

  7. UITGEBREIDE INHOUDSTAFEL
    (pp. 327-344)
  8. INDEX VAN PERSOONSNAMEN
    (pp. 345-347)
  9. INDEX VAN PLAATSNAMEN
    (pp. 348-353)
  10. INDEX VAN ZAAKNAMEN
    (pp. 354-376)
  11. LIJST BEZOCHTE EN BEVRAAGDE INSTELLINGEN
    (pp. 377-382)
  12. LIJST VAN AFKORTINGEN
    (pp. 383-383)
  13. COLOFON
    (pp. 384-384)