Over grenzen en generaties heen

Over grenzen en generaties heen: Lessen voor de eenentwintigste eeuw

Pieter d’Hoine
Bart Pattyn
Volume: 18
Copyright Date: 2012
Published by: Leuven University Press,
Pages: 294
https://www.jstor.org/stable/j.ctt9qf1k1
  • Cite this Item
  • Book Info
    Over grenzen en generaties heen
    Book Description:

    Toekomstgerichte reflecties vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines over mens, maatschappij en wetenschap Wetenschappelijk onderzoek kent geen slotakkoord of apotheose. Het zet zich voortdurend door. Op elk moment treden nieuwe academici in het spoor van hun leermeesters, maakt men gebruik van nieuwe methoden en ontwikkelt men nieuwe interesses. Niet alleen de aard van de navorsers en van hun methoden evolueren, ook hun onderzoeksobject verandert. Zeker in het veld van de politiek en de wereldeconomie maken we revolutionaire tijden door. De geopolitiek van de VS en Europa ten opzichte van groeilanden zoals China, India en Brazilië wijzigt drastisch en in de Arabische landen groeit het verlangen naar echte democratie. Intussen neemt de druk op de draagkracht van onze blauwe planeet verder toe. In 2050 zijn we wellicht met 9 miljard mensen. Zal er voldoende voedsel zijn? Welke energie zal aan onze toekomstige behoeften op een duurzame manier kunnen voldoen? In welk soort voertuigen zullen we ons verplaatsen? In onze eigen gemeenschap doet de vergrijzing vragen stellen over de houdbaarheid van ons pensioenstelsel en over de kwaliteit van het leven van een steeds ouder wordende bevolking. Wie een vinger aan de pols wil houden van de ontwikkeling van het wetenschappelijk onderzoek zal in deze publicatie opnieuw een staalkaart vinden van wat voor vandaag en voor morgen relevant is.

    eISBN: 978-94-6166-064-0
    Subjects: General Science

Table of Contents

  1. Front Matter
    (pp. 1-4)
  2. Table of Contents
    (pp. 5-10)
  3. Voorwoord
    (pp. 11-12)
    Pieter d’Hoine and Bart Pattyn

    Tot aan het einde van de vorige eeuw bestonden er geen duidelijke grenzen tussen wetenschappelijke disciplines. Academici beschouwden zich eerder als intellectuelen dan als vakspecialisten en hun habitat was veeleer de bibliotheek dan het labo. Vandaag wordt academisch onderzoek vaker geassocieerd met positieve wetenschap en zijn de grenzen tussen disciplines robuuster. Navorsers beschouwen zich niet langer als breed gevormde intellectuelen. Ze claimen enkel expertise met betrekking tot een specifiek specialisatiedomein en richten zich met hun bijdragen op de eerste plaats tot vakgenoten, niet tot het grote publiek. De afgrenzing in deeldisciplines maakt diverse onderzoeksdomeinen beter beheersbaar. In een strikt omschreven...

  4. Belgisch-Amerikaanse Lessen voor de XXIste eeuw
    (pp. 13-26)
    Howard Gutman

    Wat kunnen we leren uit wat zich de voorbije jaren heeft voorgedaan? Wat kan de huidige generatie op basis van haar levenservaringen aan de aankomende generatie meegeven? Uit de recente geschiedenis zijn er inderdaad heel wat belangrijke lessen voor de eenentwintigste eeuw af te leiden. Vandaag zou ik me willen beperken tot de meest belangrijke en ingaan op drie probleemgebieden.

    Eerst en vooral zullen we het moeten hebben over de puinhoop die mijn generatie in de laatste decennia van de twintigste en het begin van de eenentwintigste eeuw van onze planeet gemaakt heeft. De les die daaruit moet worden getrokken,...

  5. Amerikaanse en Europese reacties op de opkomst van de BRICs
    (pp. 27-44)
    Bart Kerremans

    De wereldeconomie is de laatste twee decennia onderhevig aan een grondige verschuiving. De groei van een aantal zogenaamde opkomende economieën zorgt er immers voor dat het relatieve gewicht van een aantal geïndustrialiseerde landen in de internationale economie aan het afnemen is. Tegelijkertijd worden deze landen met een toenemende concurrentiedruk in hun arbeidsintensieve sectoren geconfronteerd. In een aantal van deze sectoren heeft dit een verlies aan jobs tot gevolg. In een niet onaanzienlijk aantal gevallen verdwijnen hele bedrijfssectoren of dreigen deze te verdwijnen. Industrieën zoals kledij, schoenen en scheepsbouw zijn maar enkele voorbeelden. Ook in de staal- en de automobielsector is...

  6. De omwentelingen in de Arabische wereld van 2011: beschouwingen in internationaal en Europees perspectief
    (pp. 45-62)
    Jan Wouters

    Op 17 december 2010 steekt de zesentwintigjarige straathandelaar Mohammed Ben Bouazizi, een man met een universitair diploma die geen werk vond en zonder vergunning op straat een groentekraam uitbaatte in een Tunesische provinciestad, zich in brand uit protest tegen de inbeslagneming van zijn handelswaren en de vernederende behandeling door de politie. Niemand kon toen vermoeden dat deze tragische gebeurtenis tijdens de eerste maanden van 2011 zou leiden tot een revolutionaire kettingreactie doorheen de Arabische wereld. Op slechts enkele weken tijd resulteren protesten in de val van het regime in Tunesië (president Ben Ali vlucht naar Saoedi-Arabië op 16 januari) en...

  7. De transitie naar een duurzaam landbouw- en voedingssysteem voor 9 miljard mensen
    (pp. 63-72)
    Erik Mathijs

    Wat moeten we doen om de huidige en toekomstige wereldbevolking te voeden zonder de fundamenten waarop de voedselproductie is gebaseerd in het gedrang te brengen? Deze bijdrage geeft een overzicht van de bouwstenen waarop een duurzaam landbouw- en voedingssysteem dient te steunen en geeft ook aan hoe we de overgang naar zo’n duurzaam systeem kunnen organiseren. Maar laat ons eerst een aantal feiten op een rij zetten die leiden tot deze vraagstelling.

    Vooreest leren schattingen ons dat een miljard mensen momenteel honger lijdt. De meeste ondervoede mensen wonen in Azië en op het platteland, maar de ernst van de ondervoeding...

  8. Helpt ‘good corporate governance’? Over regels voor behoorlijk bestuur in vennootschappen
    (pp. 73-98)
    Koen Geens

    Mensen groeperen zich in vennootschap om te ondernemen. Juridisch heet dat: zij brengen iets in gemeenschap met als doel een bepaalde activiteit, en als oogmerk het maken en verdelen van winst. De partijen hebben een convergerend belang bij het sluiten van zo’n contract, dat zich prima facie laat herleiden tot het samen maken van zoveel mogelijk winst. Hun onderlinge en externe relaties zullen dermate complex zijn dat zij niet over alles vooraf duidelijke afsprakenkunnenmaken. De vennootschapswetgeving probeert aan de lacunes in hun afspraken te remediëren door een kader aan te bieden. Soms is dit kader facultatief, soms is...

  9. De pensioenbescherming in België: overzicht en uitdagingen
    (pp. 99-132)
    Jos Berghman, Hans Peeters and Anke Mutsaerts

    Steeds meer individuen bereiken de pensioenleeftijd en dit voor een steeds langere periode. Waar een man in 1950 op 65-jarige leeftijd gemiddeld nog 13 jaar te leven had, is dit in 2009 opgelopen tot 17 jaar. Bij vrouwen stijgt de levensverwachting na de pensioenleeftijd in die periode van 14 tot 20 jaar (Lambrecht & Paul, 2004; FOD Economie, 2011). Onder meer als gevolg daarvan staat de pensioenproblematiek al enige tijd bovenaan de wetenschappelijke en politieke agenda. De focus ligt daarbij vooral op de betaalbaarheid van de pensioenen. Zo publiceert de Studiecommissie voor de Vergrijzing jaarlijks aangepaste statistieken die de aanzienlijke meerkost...

  10. Ouderen in beweging: Hoe kunnen we senioren motiveren om meer fysiek actief te worden (en te blijven)?
    (pp. 133-160)
    Filip Boen, Christophe Delecluse and Jeroen Scheerder

    In de internationaal bekroonde Vlaamse televisiereeksBenidorm Bastardsspelen de makers op hilarische wijze in op de vooroordelen die in onze samenleving over ouderen leven. Verborgen camera’s registreren de verbaasde reacties van voorbijgangers die geconfronteerd worden met ouderen die zich tegengesteld aan de heersende stereotypen gedragen. Zo zie je als kijker de verbijstering bij jongeren wanneer ze een groepje ‘hangouderen’ passeren die in de metro op popmuziek staan te dansen, of wanneer ze door arrogante ouderen van een zitbank worden verjaagd. Het programma illustreert hoe star onze beeldvorming van ouderen is. Onderzoek heeft immers aangetoond dat ouderen in functie van...

  11. Ouderdomsgebonden broosheid: over ouder worden en oud zijn
    (pp. 161-182)
    Steven Boonen

    Veroudering heeft te maken met het ontwikkelen van ouderdomsgebonden kwetsbaarheid, met het verzwakken van de ‘ondergrond’, die een voedingsbodem wordt voor ziekte en verwikkelingen. Het is een onvermijdelijk proces dat uiteindelijk zal leiden tot de dood. De levensverwachting van ouderen verlengen, kan geen doel op zich zijn. Hun levenskwaliteit in deze laatste levensfase optimaal beschermen, is dat des te meer.

    De levensverwachting is de voorbije 150 jaar enorm toegenomen. In 1850 hadden mannen een levensverwachting van 37 jaar en leefden vrouwen gemiddeld 38 jaar. Vandaag bedraagt de levensverwachting van een man 78 jaar, en van een vrouw 84 jaar. Die...

  12. Energie en maatschappij: de juiste wagen
    (pp. 183-194)
    Eric Van den Bulck

    Onze samenleving staat in de nabije toekomst voor enkele zeer belangrijke keuzes op gebied van energie en transport die onze dagdagelijkse leefwereld drastisch zouden kunnen veranderen. Deze bijdrage is niet alleen een oproep tot rationeel denken, hoe raar dit in de eenentwintigste eeuw ook mag klinken, maar vooral ook een aansporing om zich maatschappelijk te engageren in de discussies rond dit onderwerp.

    Over wagens en onszelf kunnen we terecht de vraag stellen: wat is dat toch? In België waren in 2010 5,28 miljoen wagens ingeschreven. Jaarlijks komen daar meer dan een half miljoen nieuwe wagens bij, die gemiddeld 8 jaar...

  13. Kernenergie
    (pp. 195-222)
    Nathal Severijns

    In dit artikel zal de problematiek van kernenergie worden besproken in een breder kader. Daarbij wordt regelmatig informatie gegeven die relevant is voor het maatschappelijk debat rond kernenergie. Vooraf wordt eerst een korte uitleg gegeven over de opbouw van atomen en isotopen, waaruit al de materie rondom ons en ook wijzelf zijn opgebouwd. Daarna worden de twee processen waarmee kernenergie kan worden opgewekt, namelijk kernsplijting en kernfusie, aangebracht. Bij kernsplijting, waarmee op dit ogenblik ongeveer de helft van de elektriciteit in ons land wordt opgewekt, hebben we te maken met veel radioactieve isotopen die aanleiding geven tot het welgekende kernafvalprobleem....

  14. De Latijns-Amerikaanse film in de context van globalisering
    (pp. 223-246)
    Nadia Lie

    Globalisering is een proces dat, naargelang je het definieert, al eeuwenlang aan de gang is, of juist nog maar heel kort. In het eerste geval begint globalisering zo ongeveer in de zestiende eeuw, met de periode van de ontdekkingsreizen, die mensen uit verschillende continenten met elkaar in contact bracht, en een vorm van wereldhandel deed ontstaan die er in de huidige tijd alleen nog maar intensiever op is geworden. In het tweede geval wordt globalisering gekenmerkt door een aantal radicale veranderingen in onze leefwereld, die maken dat onze traditionele beleving van tijd en ruimte – vooral sinds de jaren negentig...

  15. Totale genoomanalyse bij de mens: impact op genetica, gezondheidszorg en maatschappij
    (pp. 247-276)
    Metaforum KU Leuven

    Door de snelle technische vooruitgang van de voorbije jaren is het mogelijk geworden om van een individueel menselijk genoom de volledige DNA-sequentie te bepalen. Dit heeft niet alleen een enorme impact op wetenschappelijk onderzoek en genetische diagnostiek, maar het stelt ook de maatschappij voor nieuwe uitdagingen. Er wordt gesuggereerd dat binnenkort ieders genoom in kaart zou kunnen gebracht worden. Meteen bij de geboorte, waarom niet? Dit is vandaag nog niet mogelijk, om verschillende redenen. De eerste is het gebrek aan kennis. Lezen is niet hetzelfde als begrijpen: de analyse van een genoom is complex en van een groot gedeelte van...

  16. Filosofische veronderstellingen en gevolgen van het nature-nurture-debat
    (pp. 277-292)
    Andreas De Block

    Is homoseksualiteit aangeboren? Moet de verklaring voor crimineel gedrag gezocht worden in biologische factoren, of heeft het overtreden van wetten toch vooral een culturele oorzaak? Zit autisme in onze genen? En als autisme in onze genen zit, kunnen we er dan wel iets aan veranderen door gesprekstherapie? Kun je iets als intelligentie aanleren?

    Deze vragen behoren tot wat men gewoonlijk het nature-nurture-debat noemt. Weinig debatten verhitten de (sociaal)wetenschappelijke gemoederen zozeer als dit debat. Zogenaamde ‘nativists’ staan haast met getrokken messen tegenover sociologen en antropologen die beweren dat menselijk gedrag cultureel gevormd wordt en ook cultureel moet worden begrepen. Op deze...

  17. Lijst van de auteurs
    (pp. 293-294)